Değer kuramları bağlamında neyin maddi kültürü: İzmir ney yapımcıları örnek olayı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EREN GÖÇÜK
Danışman: Ali Cenk Gedik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ney çalgısının üretimi ve satışı çeşitli değer yaklaşımlarının pratik edildiği bir sahadır. Bu çalışmanın temel amacı sosyolojik, antropolojik, ekonomik ve yapısalcı değer teorilerinin yaklaşımlarını ve çalgı etnografisine yönelik literatürü kullanarak ney etrafında örgütlenen toplumsal bütünün kendi içerisindeki maddi kültürünü değer sistemi üzerinden anlamaya çalışmaktır. Bu anlamda çalışmanın temel problemi neyin üretim ve mübadelesi süreçlerinde geçerli olan değer ve norm anlayışlarının sıradan bir metanın mübadelesinden farklı olup olmadığını araştırmak olarak belirlenmiştir. Belirlenen probleme cevap aramak üzere İzmir'deki iki ney yapımcısı ve bir neyzen ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde değer teorilerine, maddi kültür kuramına ve teknoloji-kültür ilişkisine yer verilerek kuramsal bir çerçeve oluşturulmuştur. İkinci bölümde, dünyadaki ve Türkiye'deki organoloji çalışmalarına, ney çalgısının tarihsel gelişimine ve geleneksel Osmanlı-Türk müziği tarihine yer verilmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise ney yapımcıları Semih Gümüş, Ergin Karabulut ve neyzen Kaşif Demiröz ile yapılan görüşmelerde elde edilen etnografik veriler birinci ve ikinci bölümde ele alınan kuramsal çerçeve ile ilişkilendirilerek analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda İzmir'deki ney üretiminin kapitalist üretim ilişkileri dışında kalan, teknik ve kültürel sebeplerle seri üretimden uzak duran, zanaat aşamasında kalmış, kendi ürettiği neyleri para karşılığında satarak geçimini sağlayan, emeğini herhangi bir girişimciye veya kapitaliste satmayan butik üreticiler tarafından gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Markalaşmanın ve ikinci el piyasasının oluşmadığı bu alanda üreticiler zaman zaman ekonomik insan varsayımına uygun şekilde piyasa ilişkilerine uygun olarak davranış gösterseler de çoğunlukla güven ve dayanışma ağlarına dayalı bir değer rejimi inşa etmektedirler. Atölyedeki üretim ortamında bizzat üretici ile tanışılarak, üretim süreci gözlemlenerek kurulan karşılıklı iletişim nedeniyle ney çalgısının kapitalist tarzda metalaşmasından, fetiş karakter kazanmasından bahsedilemez. İzmir'deki üreticiler için ney çalgısı salt bir cisim olmaktan çıkmış insanlar arasındaki bağı kuran norm ve değerlerin cisimleşmiş şekli haline gelmiştir. Ney çalgısı etrafında örgütlenen bu değerler ve normlar neyin üretim ve mübadele süreçlerini de etkilemektedir.