Wittgenstein'ın kesinlik anlayışının epistemolojik bir analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜMTAZ ENSER
Danışman: DOĞAN GÖÇMEN
Özet:Bu tez, Ludwig Wittgenstein'ın, özellikle Kesinlik Üzerine (On Certainty) adlı eserinde geliştirdiği kesinlik anlayışını epistemolojik bir çerçevede analiz etmeyi amaçlamaktadır. Geleneksel epistemolojinin merkezinde yer alan mutlak ve temelci kesinlik arayışının (örneğin Descartes'ın "cogito"sunda ve onu izleyen Leibniz ile Spinoza'nın rasyonalist sistemlerinde olduğu gibi) aksine, Wittgenstein'ın yaklaşımı, kesinliğin doğasını bireysel zihinsel durumlardan toplumsal, dilsel ve pratik bir zemine taşımaktadır. Çalışma, Wittgenstein'ın "menteşe önermeleri" (hinge propositions) kavramını merkeze alarak, bu önermelerin bilginin yapısı içindeki kurucu işlevini inceler. Bu analiz, şüphe ve bilgi edinme faaliyetlerimizin ancak sorgulanmayan, hatta sorgulanamaz olan bu temel kabuller üzerinde anlam kazandığını ortaya koymayı hedefler. "Dünya uzun zamandır var." veya "Benim bir bedenim var." gibi önermeler, ampirik olarak kanıtlanan bilgi parçaları olmaktan ziyade, tüm ampirik araştırma ve rasyonel şüphenin önkoşulu olan "dünya-resmi"ni inşa eder. Tez, Wittgenstein'ın bu argümanını, Kartezyen temelcilik ve Kant'ın transandental epistemolojisi gibi geleneksel yaklaşımlarla karşılaştırmalı olarak ele alır. "Dil oyunları" ve "yaşam biçimleri" kavramları üzerinden, kesinliğin evrensel ve soyut akılsal ilkelerde değil, paylaşılan insani pratiklerin içine gömülü olduğu sonucuna varır. Sonuç olarak bu epistemolojik analiz, Wittgenstein'ın, kesinliği bir "zihinsel durum" olmaktan çıkarıp bir "eylem tarzı" olarak yeniden konumlandırarak epistemolojiye yaptığı radikal katkıyı gözler önüne sermektedir. Anahtar Kelimeler: Wittgenstein, Kesinlik, Epistemoloji, Menteşe Önermeleri, Dil Oyunları.