Türkçede belirteçlerin yansıttığı işlevsel başlar ve kip-görünüş-zaman ilişkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET TAHA YANGIN
Danışman: MURAT ÖZGEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kip, görünüş ve zaman eylem biçiminde çekimlenen dilbilgisel ulamlardır. Alanyazında, bu ulamların Türkçedeki görünümlerine ilişkin birçok çalışma yer alsa da söz konusu çalışmalar bu ulamları yalnızca betimleyici bir yaklaşımla ele almaktadır. Bu durum, Türkçedeki kip-görünüş-zaman ulamlarına ve bu ulamları ifade eden dilsel anlatımlara ilişkin tutarsızlıklar ortaya çıkartmaktadır. Bununla birlikte, alanyazında Türkçedeki kip-görünüş-zaman ulamlarının eylem biçimindeki dizilimlerini ele alan kapsamlı bir çalışma bulunmamaktadır. Çalışmamızda, belirteçlerin, kip-görünüş-zaman ulamlarının eylem biçimindeki biçimlenmesinde belirleyici bir rol oynadığını varsayıyoruz. Buradan yola çıkarak, Türkçede kip-görünüş-zaman ulamlarını ifade eden dilsel anlatımların eylem biçimindeki dizilimlerini, bu ulamların eşgüdümlü olduğunu sayıltıladığımız işlevsel baş niteliğindeki belirteç ulamlarıyla saptamayı ve tanıtlamayı amaçladık. Bu şekilde, Türkçede kip-görünüş-zaman ulamlarına ve bu ulamları ifade eden dilsel anlatımlara ilişkin tutarsızlıkların ortadan kalkacağını öngördük. Bu amaçla, çalışmamızda ilk olarak belirteç ulamını ele aldık ve dünya dillerinden görünümlerle, Türkçedeki belirtecimsi işlevindeki yapılanmaları sunduk. Daha sonrasında, eylem biçimi üzerindeki dizilimlerini saptamayı ve tanıtlamayı amaçladığımız kip-görünüş-zaman ulamlarını, dünya dillerden örneklerle ayrıntılandırdık. Alanyazındaki mevcut çalışmalar doğrultusunda kip-görünüş-zaman ulamlarının Türkçedeki görünümlerini ve bu ulamları ifade eden dilsel anlatımları sunduk. Daha sonra, kip-görünüş-zaman ulamlarının eşgüdümlü dizilim özelliklerine sahip olduğunu varsaydığımız işlevsel baş niteliğindeki belirteçleri inceledik. Çalışmamızın araştırma soruları doğrultusunda, dünya dillerinden örneklerle incelediğimiz işlevsel baş niteliğindeki belirteçlerin konumlanış özellikleriyle, Türkçedeki konumlanış özelliklerinin örtüşmediğini saptadık ve işlevsel baş niteliğindeki belirteç ulamların konumlanışlarını yeniden biçimlendirdik. Belirlediğimiz Türkçedeki işlevsel baş niteliğindeki belirteçler ile Türkçedeki kip-görünüş-zaman ulamlarını, bu ulamları belirten dilsel anlatımları ve bu dilsel anlatımların eylem biçimindeki konumlanış özelliklerini saptadık. Ayrıca, çalışmamızda Türkçede işlevsel baş olarak belirteç yantümcelerinin, konumlanış özelliklerini ve bu özellikleri sergilediği yapılanmaları yer verdik.