Ortaöğretim coğrafya derslerinde coğrafya öğretmenlerinin CBS kullanımı ve CBS kullanımı için veri seti oluşturulması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NADİDE AKYOL
Danışman: HASAN ÇUKUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Coğrafya, yaşamın her alanından önemli bilgiler barındıran bir bilim dalıdır. Coğrafya, her insanın bilgi sahibi olması gereken bir bilim dalı olsa da öğretimi konusunda sıkıntılar yaşanabilmektedir. Mevcut literatürden faydalanarak, coğrafya derslerine karşı öğrenci tutumlarının olumlu olduğunu söylemek mümkündür. Buna rağmen üniversite giriş sınavlarında öğrencilerin coğrafya başarısı istenilen düzeyde değildir. Ayrıca ülkemizin son zamanlarda yaşamış olduğu sel ve deprem felaketlerinin çok fazla can ve mal kaybına sebebiyet vermesi, coğrafya derslerinin yeterince anlaşılamadığını bize göstermektedir. Coğrafya eğitiminde yaşanan sorunların büyük bölümü, ders sürecinde yaşanan eksikliklerden kaynaklanmaktadır. Bu durum, coğrafya derslerindeki mevcut öğretim yöntem ve tekniklerinin değişmesi gerektiğinin bir göstergesidir. Öğretim yöntemleri üzerine yapılan güncel çalışmalara bakıldığında, teknoloji ile öğretimin faydaları üzerine çok fazla çalışma yapıldığı görülmektedir. Coğrafya öğretiminde ise bu alandaki çalışmalar, CBS üzerine yoğunlaşmaktadır. CBS ile öğretimin birçok avantajı bulunmasına rağmen, ülkemizde CBS öğretim aracı olarak yeterince tercih edilmemektedir. Günümüzde ortaöğretim coğrafya derslerinde ders işleme yöntem ve tekniği, çoğunlukla öğretmenler tarafından belirlendiği için, CBS ile öğretimi konu alan bu çalışmanın örneklemi coğrafya öğretmenlerinden oluşturulmuştur. Araştırmada ortaöğretim coğrafya derslerinde coğrafya öğretmenlerinin, CBS ile öğretim konusunda tutumlarını ve ihtiyaçlarını belirlemek, tutumlarının değişkenlere (cinsiyet, yaş, hizmet yılı, eğitim düzeyi, mezun olunan fakülte, görev yapılan lise türü, kişisel bilgisayar sahibi olma ve günlük internet kullanımı) göre farklılık oluşturup oluşturmadığını tespit etmek amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra Coğrafya öğretmenlerinin CBS ile öğretimin önünde sorun olarak gördükleri unsurlara yönelik çözüm önerileri ve CBS veri seti ile coğrafya dersi uygulama denemesi içeren bir eğitim hazırlamak, sunmak ve değerlendirmek hedeflenmiştir. Bu amaçlar doğrultusunda çalışma karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desen modelinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel verileri geçerlik ve güvenirlik çalışmaları araştırmacı tarafından yapılıp geliştirilen 'Coğrafya Öğretmenlerinin Öğretim Aracı Olarak CBS Kullanmaya ve Öğrenmeye İlişkin Tutumları' isimli ölçekten sağlanmıştır. Araştırmanın nicel boyutuna Balıkesir ilinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı olarak görev yapmakta olan 62 coğrafya öğretmeni katılmıştır. Elde edilen veriler istatistik (SPSS) programını aktarılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın nicel verilerinden elde edilen bulgular doğrultusunda, CBS ile öğretim ve CBS veri setleri ile örnek ders uygulamasına yönelik bir eğitim hazırlanmıştır. Eğitim, araştırmanın nicel boyutuna katılan öğretmenler arasından gönüllü örnekleme yöntemi ile seçilen 8 coğrafya öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Eğitim sonrasında katılımcılar ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilerek, araştırmanın nitel verileri elde edilmiştir. Veriler MAXQDA uygulaması ile içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmanın nicel sonuçlarına göre, katılımcıların %91,9'u derslerinde öğretim aracı olarak CBS'yi kullanmadıkları belirlenmiştir. Coğrafya öğretmenleri öğretim aracı olarak CBS'yi kullanmama nedenleri arasında en önemli üç sebebi 'bilgi eksikliği', 'donanım-yazılım eksikliği' ve 'veri eksikliği' şeklinde ifade etmişlerdir. Öğretmenlerin CBS ile öğretimin avantajları ve sınırlılıklarına yönelik cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, mezun olunan fakülte, görev yapılan lise türü, kişisel bilgisayara sahip olma ve internet kullanım süresi değişkenleri açısından anlamlı bir fark saptanmamıştır. Buna karşılık CBS ile öğretimin avantajları ve sınırlılıklarına yönelik hizmet yılı değişkeninde anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutuna katılan coğrafya öğretmenlerinin tamamı derslerinde teknolojiden faydalandığını söylerken, öğretmenlerin %87,5'inin ise teknoloji ile öğretim yöntemlerinden biri olan CBS'yi derslerinde kullanmadığını ifade etmiştir. CBS ile öğretim ve veri setlerine yönelik gerçekleştirilen eğitim sonrasında katılımcıların tamamı veri setlerini yararlı bulduğunu belirtmiştir. Ayrıca katılımcıların %87,5'i veri setlerinin yaygınlaştırılmasının, ortaöğretim coğrafya derslerinde CBS kullanımına olumlu yönde katkı yapabileceği görüşündedir. Anahtar Kelimeler: Coğrafya öğretimi, CBS ile öğretim, Öğretmen eğitimi, CBS veri seti.