Alzheimer ve parkinson hastalığı için biyomarkır geliştirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Temel Sinirbilimler Bilim dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ERDEN EREN

Danışman: ŞERMİN GENÇ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Alzheimer hastalığı (AH) ve Parkinson hastalığı (PH) günümüzde en sık görülen nörodejeneratif hastalıklardır ve kesin tanıları ancak post-mortem beyin dokusunun histopatolojik incelemesiyle mümkündür. Günümüzde bu hastalıklarda kesin tanı için biyobelirteç bulunmamaktadır. Ancak, dolaşımda bulunan mikroRNA (miRNA)'lar gibi yeni biyobelirteç adayları araştırılmaktadır. miRNA'lar, 20-22 nükleotid uzunluğunda kodlamayan küçük RNA molekülleri olarak tanımlanmaktadır. Ayrıca, miRNA'lar vücut sıvıları ve eksozomlar gibi mikroveziküllerin içinde de bulunabilmektedir. Bu özellikleri dolayı son yıllarda biyobelirteç alanında ilgi çekmektedirler. Bu çalışmada güncel biyobelirteçlerin standardizasyonu ve yeni AH biyobelirteçlerin geliştirilmesi amaçlanmıştır Yöntem: Laboratuvarımız tarafından yapılan mikroarray çalışmasından elde edilen sonuçları doğrulamak içim bağımsız bir hasta örnekleminde (AH=24, FTD=17 ve Kontrol=29) serum ve eksozomal miRNA'ları gerçek zamanlı PCR ile inceledik. DIANA miRPath v3.0 sunucusu kullanılarak miRNA'ların olası hedef yolakları belirlendi. "Receiver operating characteristic" (ROC) analizi kullanılarak miRNA'ların tanısal değerleri incelendi. Standardize yöntemler kullanılarak alfa-sinüklein seviyeleri "enzyme-linked immunosorbent assay" (ELISA) kullanılarak ölçüldü. Bulgular: Çalışmamızda AH'de beş miRNA'nın (miR-20b, miR-663-3, miR-762, miR-320b and miR-1915-5p) ifadesinin değiştiğini gösterdik. Bu miRNA'ların olası hedefleri östrojen, ras yolakları, sirkadiyen ritim ve akson yönlendirme yolaklarının olduğu tespit edildi. Çalışmamızda serumda bulunan miR-320b ve miR-1915-5p'nin potansiyel tanısal değerleri %100 olarak bulunmuştur. Ayrıca, ventriküler hacmin AH tanısında amiloid beta seviyelerinin yorumlanmasında önemli bir faktör olduğu gösterilmiştir. Alfa-sinüklein ELISA kitinin standardizasyonunda kullanılan örneklerin farklı seyreltmelerinde ELISA kitinin benzer performans verdiğini gösterdik. Sonuç: Serumda bulunan miRNA'lar AH'yi sağlıklı ve nörolojik hasta kontrol grubu (FTD) hastalarından ayırt etmede iyi biyobelirteç adayı olarak değerlendirilebilir. Alfa-sinüklein ELISA kitinin biyobelirteç olarak kullanılması öncesinde laboratuvar içi ve laboratuvarlar arası standardizasyonu yapılması gerekliliği ortaya konmuştur.