Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, psikoloji, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PELİN BİNTAŞ ZÖRER
Danışman: Orçun Yorulmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Romantik ilişkiler yetişkin yaşamında önemli bir yer tutmakta, bu ilişkinin temelini ise duygular oluşturmaktadır. Duyguların türü ve düzenlenme biçimi romantik ilişkilerin niteliği üzerinde belirleyici olarak yaşamın çeşitli alanlarını etkilemektedir. Buna karşın, alanyazında sıklıkla duyguların ve duygu düzenleme stratejilerinin romantik ilişkiler bağlamında yeterince ayrıntılı olarak ele alınmadığı veya bu kavramların doğasına uygun bir şekilde değerlendirilmediği dikkat çekmektedir. Bu bağlamda mevcut çalışmanın amacı, duygu düzenlemeyi kavramın durumsal doğasına uygun bir şekilde ele alarak, romantik ilişkilerde olumsuz duygular yaşandığında, bu duyguların düzenlenme biçimleri ile iyi oluş arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Bu doğrultuda araştırma iki aşamadan oluşmaktadır. Araştırmanın ilk aşamasında duygu düzenlemeyi kavramın doğasına daha uygun bir şekilde değerlendiren bir görüşme formunun Türkçeye uyarlanıp kapsamının genişletilmesiyle Duygu Düzenleme Görüşmesi-Revize Edilmiş Formu'nun (DDG-RF) geliştirilmesi ve bu formun psikometrik özelliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla 138 katılımcıya DDG-RF uygulanmıştır. Katılımcılar görüşme formunun geçerliğini değerlendirmek üzere bir dizi öz-bildirim aracını da tamamlamışlardır. Aracın psikometrik özelliklerine yönelik yapılan analizler, DDG-RF'nin kabul edilebilir düzeyde birleşen ve eş zaman geçerliği ile test-tekrar test güvenirliğine sahip olduğunu göstermiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında Duygu Odaklı Çift Terapisi (DOÇT) ve Bağlanma Strese-Yatkınlık Süreç Modeli (BSYSM) temel alınarak, duygu düzenlemeye dair çoklu düzenleme ve stratejilerin etkinliği gibi güncel yaklaşımların da entegre edilmesiyle iki model önerilmiş; böylece romantik ilişkilerde kaygı, üzüntü ve öfke yaşandığında kullanılan duygu düzenleme stratejileri ile bağlanma örüntüleri, ilişki doyumu, öznel iyi oluş ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkilerin Aktör-Partner Karşılıklı Bağımlılık Düzenleyici Modeli (Actor-Partner Interdependence Moderation Model; APIMoM) ile incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla 156 çifte (312 katılımcı) DDG-RF'nin yanı sıra sözü edilen araştırma değişkenlerine yönelik öz-bildirim araçları da uygulanmıştır. DDG-RF ile değerlendirilen duygu düzenleme stratejilerinin faktör yapılanmasının incelenmesinin ardından model testlerinde bu duygu düzenleme boyutları kullanılmıştır. APIMoM sonuçları, bağlanma örüntülerinin duygu düzeyi ile duygu düzenleme boyutlarının kullanımı arasında; duygu düzenleme boyutlarının etkinliğinin ise her bir boyutta kullanılan strateji sayısı ile ilişki doyumu, öznel iyi oluş ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkide düzenleyici rolü olduğunu göstermiştir. Bulgular, DOÇT ve BSYSM yaklaşımlarını destekler niteliktedir. İlaveten araştırma bulguları, duygular ve duygu düzenleme konusunda bağlamsal faktörlerin önemini vurgularken, stratejilerin etkinliği ile çoklu düzenleme arasındaki karmaşık ilişkileri ortaya koyarak çoklu düzenleme yaklaşımına katkı sağlamıştır. Sonuçlar ayrıca kaygı, üzüntü ve öfke duyguları için farklı örüntülerin olabileceğini göstererek duyguların genel yapılar yerine ayrı ayrı ele alınmasının önemine işaret etmiştir. Son olarak, duyguların deneyimlenmesi ve düzenlenmesi üzerinde cinsiyet rolleri ve bunlarla ilişkili duygusal şemaların etkili olabileceği görülmüş; bu nedenle klinik ortamda çift sorunları üzerinde çalışırken farklı duygulara ilişkin deneyimlerin üzerinde durulmasının önemli olabileceği düşünülmüştür. Araştırmanın bulguları, klinik doğurguları ve kısıtlılıkları ilgili alanyazın çerçevesinde değerlendirilmiş ve gelecek çalışmalar için öneriler sunulmuştur.