Şırnak bölgesindeki toplulukların kültürel mirası üzerine etnoarkeolojik bir yaklaşım
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABDULLAH İLHAN
Danışman: ALİ KAZIM ÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, Şırnak bölgesindeki etnik toplulukların kültürel mirasını etnoarkeolojik bir yaklaşımla ele almaktadır. Şırnak, belirgin toplumsal ve tarihsel özelliklere sahip, uzun süreli kültürel devamlılık ve dönüşüm süreçleri açısından önem taşıyan topluluklara ev sahipliği yapmaktadır. Tez, bu toplulukların mekânsal ve mimari yapıları ile etnografik verilerini analiz ederek, tarihi kayıtlar ve güncel dinamikler ışığında kapsamlı bir vaka çalışması sunmaktadır. Ayrıca, Şırnak bölgesindeki toplulukların incelenmesine yönelik teorik ve metodolojik yaklaşımları yeniden değerlendirerek, topluluk etnografilerinin ve 1977-2000 yılları arasındaki araştırmaların birçok yönünün hâlâ geçerliliğini koruduğunu savunmaktadır. Bu tez aynı zamanda, erken dönem mevsimsel yerleşimlerden 20. yüzyılda kırsal mimarinin nihai gerilemesine kadar Şırnak'ın yakın tarihini yeniden yapılandırmaktadır. Bulgular, yerleşim düzenlerinin coğrafi ve topografik faktörlerle yakından bağlantılı olduğunu ve bu alanların evriminin tarımsal uygulamalar ve daha geniş sosyo-ekonomik değişimler tarafından şekillendirildiğini göstermektedir. Bu araştırma, yalnızca Şırnak'ın geçmişini yeniden canlandırmakla kalmayıp, aynı zamanda uzaktan algılama tekniklerini geleneksel tarihsel analizle birleştiren yeni bir metodolojik çerçeve sunarak, Şırnak bölgesindeki insan yerleşimleri ile çevre arasındaki ilişkiye dair yeni bakış açıları sağlamaktadır. Çalışma, topluluk yapılarının günümüzde Şırnak'taki gruplar için oynadığı rolü; sunduğu avantajları ve karşılaştığı zorlukları, derin sosyal değişim ve geleneksel yapıların bir arada var olduğu bir çerçevede incelemektedir. Bir yandan, devlet müdahalesi ve kalkınma projelerinin toplulukların yeni hizmetlere ve imkânlara erişimini nasıl şekillendirdiği, yerel yapılarla nasıl bütünleştiği ve onları nasıl dönüştürdüğü analiz edilmektedir. Bu girişimlerin sınırlamalarına ve karmaşık etkilerine rağmen, yerel kimlik ve topluluk aidiyetinin bu süreçte nasıl korunduğu ve yeniden üretildiği tartışılmaktadır. Bununla birlikte, toplulukların, geçmişten gelen sosyal dışlanma ve bölgesel ayrımcılıkla bağlantılı önemli zorluklarla karşı karşıya olduğu belirtilmektedir. Tez, yerel toplumsal örgütlenme ve ritüel pratikler aracılığıyla kültürel mirasın nasıl sürdürüldüğünü ve toplulukların değişime nasıl uyum sağladığını ortaya koymaktadır. Geleneklerin, Şırnak bölgesindeki gruplar için sosyal kimlik ve dayanışma mekanizmaları oluşturduğu, aynı zamanda değişimi anlamlandırma ve yönetme süreçlerinde kritik bir rol oynadığı gösterilmektedir. Sonuç olarak, bölgedeki topluluk yapılarının tarihsel sürekliliği ve uyarlanabilirliği koruyarak etnoarkeolojik bağlamda incelenmesi, Şırnak'ın kültürel mirasını anlamada temel bir unsur olarak değerlendirilmiştir.