Radyasyona Maruz Kalan Sağlık Çalışanlarının DNA Onarım Proteinleri Düzeylerinin İncelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Moleküler Tıp Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HANDE TİRAJE OĞUZHAN
Danışman: Gamze Tuna
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İyonlaştırıcı radyasyonun (IR) sağlık alanında tanı ve tedavide kullanımı yıllar içinde giderek artmaktadır. İyonlaştırıcı radyasyonun biyolojik etkileri göz önüne alındığında, radyasyon birimlerinde çalışan sağlık çalışanları için bir risk oluşturmaktadır. Kronik olarak IR'ye maruz kalan sağlık çalışanlarında görülecek ilk biyolojik etkilerden biri DNA hasar/onarım dengesinin bozulmasıdır. Hücre içindeki onarım mekanizmalarının doğru şekilde çalışmıyor olması hücre ve organizma düzeyinde çeşitli hastalıklara ve bozukluklara sebep olur. Bu çalışmada DNA onarım proteinlerinden merkezi rollerde görev alan insan Apürinik/pirimidinik endonükleaz 1 (hAPE1) ve insan Poli (ADP-riboz) polimeraz 1 (hPARP1)'in hedefli proteomik yaklaşımla kütle spektrometrik ölçümünü gerçekleştirerek onarım proteinlerindeki değişimleri hassas düzeyde saptayabilmektir. Toplam 62 gönüllünün (24 yüksek dozda radyasyona maruz kalan sağlık çalışanı, 19 düşük dozda radyasyona maruz kalan sağlık çalışanı ve 19 gönüllü) katıldığı çalışma için katılımcılardan tam kan örnekleri alındı ve DNA onarım proteinleri hAPE1 ve hPARP1 düzeyleri yüksek çözünürlüklü sıvı kromatografi kütle spektrometri (HR-LC-MS) ile ölçüldü. HR-LC-MS ile proteinlerin tanımlanması için en az üç peptidin tespit edilmesi gerektiği hesaplandı. Çalışmamızda hAPE1 için sekiz, hPARP1 için ise üç peptit çalışılan her örnekte saptanarak protein tanımlanmasında kullanıldı. Radyasyon çalışanlarında hem hAPE1 (p=0,001) hem de hPARP1 (p=0,014) protein düzeyleri sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşük bulundu. Anket yoluyla elde edilen bilgilerde kişisel koruyucu donanım kullanımın etkisi de hPARP1 düzeyleri arasında yüksek radyasyon grubunda farklılık gösterdi (p=0,01); kişisel koruyucu donanım kullanmayanların hPARP1 düzeyleri kullananlara göre daha yüksek bulundu. Tüm örneklerde hAPE1 ve hPARP1 protein düzeyleri pozitif korelasyon göstermiştir. Bulgularımız iyonlaştırıcı radyasyonun maruz kalma riski olan sağlık çalışanlarında hAPE1 ve hPARP1'e doğrudan etkisi olduğunu göstermektedir. Radyasyon maruziyeti bulunan iki grup bir bütün olarak ele alındığında DNA onarım proteini düzeyleri kontrol grubundan düşük bulunmuş olup, radyasyonun DNA hasarı/onarımı dengesini etkilediği, hasar ve onarım sisteminin maruziyet durumuna göre cevap mekanizmalarındaki düzenlemelerle kompanse etmeye çalıştığı şeklinde yorumlanabilir. Çalışmamız iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalan sağlık çalışanlarında DNA onarımını katılımcılardan alınan örnekler üzerinden doğrudan inceleyen ilk çalışmadır. Ayrıca bu örneklemde gerçekleştirilen ilk kütle spektrometrik ölçüm olarak da literatüre kazandırılmıştır.