Çok boyutlu yoksulluk yaklaşımı ile Türkiye'nin yoksulları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERCAN KÖKSAL
Danışman: Başak Karşıyakalı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yoksulluk hem kavramsal olarak hem de yaşam biçimi itibariyle çok boyutlu bir olgudur. Bu bağlamda yoksulluğu sadece gelir gibi parasal bir değer ile ilişkilendirmek, onun ortadan kaldırılabilmesi için yeterli olmadığı gibi yoksulluğun boyutlarının da göz ardı edilmesine neden olmaktadır. Bu tez çalışmasında yoksunluklar analize dahil edilerek Türkiye'nin yoksullarının ortaya çıkartılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Alkire-Foster metodu kullanılarak, 2006-2020 yıllarını kapsayacak şekilde, Türkiye için çok boyutlu yoksulluk endeksi hesaplanmıştır. Hane düzeyinde gerçekleştirilen bu hesaplamalar için TÜİK Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması mikro verilerinden yararlanılmıştır. Çalışma kapsamında "eğitim", "sağlık", "konut ve yaşam koşulları", "sosyal ve çevresel faktörler" ve "ekonomik durum" boyutlarını kapsayan, çok boyutlu bir yoksulluk endeksi oluşturulmuştur. Hesaplamalar sonucunda 2006 yılından 2020 yılına kadar olan süreçte yoksulluğun azaldığı görülmektedir. Ancak bu iyileşmeye rağmen 2020 yılında analize dahil edilen hanelerin %28'i çok boyutlu olarak yoksul durumdadır. 2006 yılı için hesaplanan çok boyutlu yoksulluk endeksi 0,319 iken bu değer 2020 yılında 0,143 olarak hesaplanmıştır. Çok boyutlu yoksulluk endeksi 0 ile 1 arasında değer almaktadır ve endeks değeri sıfıra yaklaştıkça yoksulluğun azaldığı anlaşılmalıdır. Hanelerin en çok yoksunluk yaşadığı göstergeler eğitim, tatil, kronik rahatsızlık, faaliyeti kısıtlanan fert, gıda ve beklenmedik harcama göstergeleridir. Bu sonuçlara ek olarak, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin de etkisiyle hane reisinin kadın olduğu hanelerde, hane reisinin erkek olduğu hanelere göre yoksulluğun daha yüksek olduğu görülmektedir. Hane reisinin eğitim seviyesi arttıkça çok boyutlu yoksulluk endeks değeri azalmaktadır. Hanede bulunan çocuk sayısındaki artış ise çok boyutlu yoksulluk endeksini olumsuz etkilemektedir. Son olarak yoksulluğun bölgeler arası farklılıkları incelendiğinde eşitsiz bir yapı görülmektedir. Doğu ve Güneydoğu bölgelerinde yoksulluğun yüksek olduğu ve söz konusu bölgelerin, Türkiye için hesaplanan çok boyutlu yoksulluk endeksinden ciddi bir şekilde ayrıştığı sonucuna ulaşılmıştır.