Davranışsal iktisat açısından vergi uyumu: Ekonometrik bir analiz
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRE KAVAL
Danışman: Üzeyir Aydın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kamusal mal ve hizmetlerin en önemli finansman kaynağının vergiler olması, vergi uyum konusunu önemli kılmaktadır. Vergiden kaçınma veya vergi kaçırma şeklinde ortaya çıkan vergi uyumsuzluğu tüm ülkelerin çözmeye çalıştığı temel sorunlardan biridir. Bu kapsamda mükelleflerin vergiden kaçınma ve vergi kaçırma davranışlarının arkasındaki nedenlerin bilinmesi ve vergisel uygulamaların mükellef davranışları üzerindeki etkilerinin analizi, vergi uyumunu artırmada üzerinde durulması gereken önemli hususlardır. Davranışsal iktisattaki gelişmeler ile insanların her durumda rasyonel davranmadıkları, karar alma sürecinde sosyal ve psikolojik faktörlerin de etkili olduğu görüşü önem kazanmaya başlamıştır. Sosyal ve psikolojik faktörleri dikkate alan davranışsal vergi uyum analizleriyle birlikte, caydırıcılık odaklı klasik analizlerin vergi uyumunu açıklamada yetersiz kaldığı olgusu ortaya çıkmıştır. Mükelleflerin vergileme karşısındaki sosyal ve psikolojik durumlarının vergi uyumunu etkilediği yapılan çeşitli çalışmalar sonucunda ortaya konmuştur. Vergi gelirlerinin ve toplumsal refahın arttırılmasında; vergileme stratejisi, vergi uyumunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve en uygun vergileme politikalarının oluşturulması önem arz etmektedir. Bu kapsamda vergi uyumunun sağlanmasında en iyi politika setini oluştururken mükelleflerin vergiye karşı geliştirdiği tepkilerin altında yatan faktörlerin iyi analiz edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda çalışmanın amacı vergi uyumuna etki eden davranışsal faktörleri analiz etmek ve açıklamaktır. Bu amaca ulaşabilmek için Dünya Değerler Araştırması 7. Dalga anket verileri kullanılarak Türkiye'de vergi uyumuna etki eden faktörler sıralı probit model tahmini ile değerlendirilmiştir. Çalışmada medeni durum, cinsiyet, meslek, hükümete güven, yaşam memnuniyet düzeyi, ulusal gurur, siyasete duyulan ilgi, siyasi parti üyeliği, kamu hizmetlerinden yararlanma düzeyi, rüşvet risk düzeyi ve rüşvet almanın doğru bulunması bağımsız değişkenlerinin vergi uyumu üzerindeki etkisi istatiksel olarak anlamlı bulunmuştur.