Türk gelir vergisinde beyan esası
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Maliye Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SALİH GÜRBÜZ
Danışman: Zeynep Arıkan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Vergiler kamu finansmanında önemli bir yere sahip olan kamu gelirlerindendir. Bunda kamu gelirlerinin yaklaşık %80'inin vergi gelirlerinden oluşması yatmaktadır. Vergilerin yasama organınca salınması kadar vergilerin en az kayıpla toplanması da önem arz etmektedir. Vergilerin salınmasında vergileme ilkeleri ne kadar önemliyse vergilerin toplanmasında da bu ilkelere riayet edilmesi o kadar önem arz etmektedir. Vergilerin toplanması geçmişte bizzat devlet görevlileri tarafından yerine getirilirken günümüzde modern vergicilik ile bu yöntemler değişiklik göstermiştir. Modern vergicilik anlayışının hakim olduğu günümüzde vergilerin toplanmasında vergi yükümlüsüne önemli görevler yükleyen beyan esası tercih edilmektedir. Beyan esası uygulamada vergisel süreçlerle ilgili durumunu en iyi vergi yükümlüsünün bileceği prensibi ile hemen hemen tüm vergi konularında tercih edilen bir matrah belirleme yöntemi olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak beyan esasının suiistimale açık olması vergi alacaklısı devletin bunlara fırsat tanımaması için optimal denetim sistemlerini devreye koymasıyla verimlilik sağlanabilmektedir. Gelir vergisi beyan esasının aktif şekilde uygulandığı önemli vergiler arasında yer almaktadır. Türkiye'de yürürlükte olan gelir vergisi uygulaması 31.12.1960 tarihli 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile gerçekleşmektedir. Beyan esası da bu Kanun'un muhtelif maddelerinde düzenlenmektedir. Türk gelir vergisinde beyan esasının uygulanmasının hukuki çerçevede değerlendirilmesinin yapılması çalışmamızın başlığını oluşturmaktadır.Bu doğrultuda üç bölümden oluşan çalışmamızın birinci bölümünde beyan esasının genel olarak tanımlanması, hukuki ve teorik altyapısı ile Türkiye'de genel vergi hukuku ve vergi sistemi açısından değerlendirilmesi yapılmaktadır. İkinci bölümde Türk gelir vergisi genel hatlarıyla anlatılarak beyan esası uygulamasının vergi borçlusu ve diğerleri bakımından şekli ve maddi yükümlülükleri ifade edilmektedir. Üçüncü bölümde ise Türk gelir vergisinde beyan esası uygulaması değerlendirilmekte, beyan esasının aşamalarında önemli görevler üstlenen muhasebe meslek mensuplarına yönelik Türkiye genelinde 371 kişi (SMMM ve YMM) anket soruları yöneltilerek çıkan sonuçlar analiz edilmektedir. Araştırmamız sonuç kısmıyla nihayete ermektedir.