Mimesisin ötesinde gerçekliğin yeniden inşası: Rene Magritte eserlerinin göstergebilimsel analizi

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MELEK UÇAR PARAPAN

Danışman: YURDAGÜL KILIÇ GÜNDÜZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırma, Sürrealizm akımının öncü isimlerinden René Magritte'in çok katmanlı ve klasik gerçeklik algısını sarsan sanatının, mimesis ve temsil kavramlarınndan yola çıkarak çağdaş sanat hareketleri içindeki önemini açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Platon ve Aristoteles'in sanat üzerine geliştirdikleri düşünceler, temsil ve gerçeklik arasındaki ilişkiyi anlamak açısından günümüzde de önemini sürdürmektedir. Platon sanatı, gerçekliğin yalnızca bir yansıması olarak görmüş ve bu nedenle hakikatten uzaklaştırıcı bir etkisi olduğunu savunmuştur. Aristoteles ise sanatı salt kopyalamakla sınırlı görmeyip, doğayı yeniden şekillendirerek ona anlam kazandırdığını belirtmiştir. Magritte'in resimleri bu tartışmayı günümüz görsel sanatına taşır; çünkü onun imgeleri de gerçeklikle izleyicinin algısı arasındaki ilişkiyi sorgulamaktadır. Magritte, nesneleri tanıdık bir biçimde sunarken aynı zamanda bu nesnelerin alışıldık anlamlarını bozarak, Platon'un 'hakikatten uzaklaştırır' eleştirisi ile Aristoteles'in 'anlam kazandırır' yaklaşımı arasındaki ilişkiyi karşımıza çıkarmaktadır. Sürrealist akımın önemli temsilcilerinden biri olan Belçikalı ressam, sanat üretiminde yalnızca düşselliğe dayalı bir estetik atmosfer kurmaktan ziyade, temsilin ontolojik ve epistemolojik boyutlarını sorunlaştıran bir yaklaşım benimsemiştir. Aynı zamanda sanatçının yapıtları, sadece ilgi çekici bir görsel dünya sunmaktan ziyade alımlayıcı da bilinçdışıyla ilgili bir rahatsızlık hissi de uyandırmaktadır. Dolayısıyla, sürrealist sanat, özellikle Freud'un psikanaliz kuramından beslenerek bilinçaltı ve rüyalara yönelmiş; böylece sanatta temsil ve gerçeklik anlayışını köklü bir biçimde dönüştürmüştür. Nitekim, René Magritte'in gerçeküstü eserleri de temsil ve gerçeklik algısını sarsarak izleyiciyi derinden etkilemekte ve üzerinde düşünmesini sağlamaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle şekillenen bu araştırmada göstergebilimsel çözümleme tekniği kullanılarak eserler analiz edilmiştir. Sanatçının amaçlı örneklem doğrultusunda seçilen 11 eseri Roland Barthes'in düz anlam- yan anlam kuramıyla çözümlenmiş aynı zamanda Psikanalitik kuramcıların kuramlarından da faydalanılmıştır. Araştırma kapsamına elde edilen bulgularla doküman analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda ortaya çıkan bulgular, kuramsal çerçevede yer alan bilgilerle birlikte değerlendirilmiş çözümlemelerle birlikte sonuca varılmıştır.