An examination of psychological distress and well-being in a community sample: Test of Acceptance Commitment Therapy model

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: MACİDE ZEYNEP BİLSEL SÜNER

Danışman: Gülay Dirik

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüzde psikolojik sıkıntının yaygınlığı giderek artarken, iyilik hali düzeyinin ise pek çok bireyde düşük kaldığı gözlemlenmektedir. Psikolojik sıkıntıyı ve iyi oluşu etkileyen faktörler arasındaki karmaşık ilişkiyi aydınlatmak için çeşitli teoriler ortaya çıkmaktadır. Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT), bu teorilerden birisidir. ACT tarafından kavramsallaştırıldığı şekliyle psikolojik esneklik unsurlarını inceleyerek bu çalışma psikolojik sıkıntı ve iyi oluş modelleri içindeki aracılık ve düzenleyicilik süreçlerine dair anlayışı ilerletmeyi amaçlamaktadır. Bu araştırmada, 554 katılımcıdan oluşan bir örneklemde (%64,3 kadın, %35,7 erkek; 18-70 yaş arası), değer odaklı davranış ve öz şefkatin düzenleyici etkilerinin yanı sıra bilişsel birleşme ve yaşantısal kaçınmanın sıralı aracılık rolü sınanmıştır. Katılımcılar bilgilendirilmiş onam verdikten sonra otomatik düşünceler, bilişsel birleşme, yaşantısal kaçınma, değer odaklı yaşam, öz-şefkat, depresyon, anksiyete ve iyi oluşu ölçen bir dizi öz-değerlendirme anketini tamamlamışlardır. Yaş ve cinsiyeti kontrol ederek yapılan yol analizi sonucunda, olumsuz otomatik düşünceler ile depresyon ve kaygı arasındaki ilişkide bilişsel birleşme ve yaşantısal kaçınmanın seri aracılık etkisini ortaya konmuştur. Ancak bu seri aracılık etkisi iyi oluş için geçerli olmamış, alternatif yollar önerilmiştir. Değer odaklı yaşamın anlamlı bir düzenleyici etkisi bulunmazken, öz-şefkatin ise olumsuz otomatik düşünceler ile bilişsel birleşme arasındaki ilişkide istatistiksel olarak anlamlı bir düzenleyici etki gösterdiği bulunmuştur. Tartışma bölümünde ise bulgular mevcut literatürle sentezlenerek, sonuçlar değerlendirilmiş, çalışmanın güçlü yönleri ve kısıtlılıkları vurgulanmış ve gelecekteki araştırmalara dair fikirler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: ACT, Kabul Kararlılık Terapisi, Depresyon, Kaygı, Psikolojik Sağlık, Bilişsel Birleşme, Deneyimsel Kaçınma, Değer Odaklı Yaşam, Öz-Şefkat.