AB'nin demokratik gerilemeye tepkisi: Polonya ve Macaristan örneği

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Avrupa Birliği (Disiplinlerarası) Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HİLAL ÖZDİKİCİ

Danışman: SEVGİ ÇİLİNGİR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Günümüzde demokratik yönetimlerde gözlemlenebilir bir gerileme süreci yaşanmaktadır. Küresel krizler, devletlerin yönetim biçimlerinde ve eğilimlerinde köklü değişimlere yol açmıştır. Son dönemde pek çok ülkede aşırı sağ ve popülist akımların güç kazanması, demokratik standartların zayıflamasına neden olmuştur. Bu süreçte iktidarlar, güçlerini pekiştirmek ve sürdürmek amacıyla çeşitli yasal düzenlemelere başvurmaktadır. İktidar partileri; kontrol ve denge mekanizması olarak görev yapan kurumların yetkilerini kısıtlamak, muhalefeti baskı altına almak ve seçim yasalarını değiştirmek gibi kritik adımlar atmaktadır. Avrupa Birliği (AB), bu genel eğilim doğrultusunda, bazı üye devletlerinde yaşanan demokratik gerileme sorunuyla karşı karşıya kalmıştır. Üye devletlerin birliğe katılım sonrası temel değerleri ihlal etmesi, bu durum karşısında AB'nin takınacağı tavır ve elindeki mekanizmaların etkinliği önemli bir araştırma konusu haline gelmiştir. Bu çalışma; Polonya ve Macaristan'da gözlemlenen demokratik gerileme karşısında AB'nin, kurucu antlaşmalarda yer alan demokrasi ve hukukun üstünlüğü gibi temel değerleri koruma noktasındaki tutumunu ve geliştirdiği araçları analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, AB'nin bu ülkelere yönelik tutumu birincil kaynaklar odağında ele alınacaktır. Macaristan'da Fidesz Partisi'nin, Polonya'da ise PiS (Hukuk ve Adalet) Partisi'nin iktidarı döneminde derinleşen demokratik gerileme süreçleri incelenecektir. Çalışmanın ilk bölümünde, Polonya ve Macaristan'ın tarihsel süreçteki AB ilişkileri ve katılım süreçlerinin yanı sıra v "demokratik gerileme" kavramı çerçevesinde ülkelerin demokrasilerinde yaşanan düşüşler özetlenecektir. Üçüncü bölümde, AB antlaşmalarında tanımlanan temel değerlerin ihlali durumunda devreye giren mekanizma ve araçlar tanıtılacaktır. Dördüncü bölümde ise üye ülkelerdeki bu gelişmelere AB kurumlarının verdiği tepkiler incelenecektir. Sonuç olarak araştırma, AB temel değerlerinin aşınmasını birliğin perspektifinden yorumlayacaktır.