Mali Teşvik Uygulamaları İçinde Vergi Harcamalarının Yeri ve Önemi: Gelir Vergisi Üzerinden Bir İnceleme

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Maliye, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Neslihan KAYAROĞLU

Danışman: Özgür Saraç

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Devlet, ekonomik hayatın gelişmesiyle birlikte artan rolü ve düzenleyici işlevini yerine getirebilmek amacıyla maliye politikası araçlarına sıkça başvurmaktadır. Maliye politikasının araçlarından biri olan teşvik politikalarına duyulan ihtiyaç devletin ekonomideki düzenleyici rolünün artışına paralel olarak giderek artmaktadır. Teşvikler ile özellikle özel sektör yatırımlarının cazip hale getirilmesi, ekonomik büyüme ve paralelinde uzun vadede ekonomik kalkınmanın artırılarak sürdürülmesi gibi ekonomik ve sosyal amaçlara ulaşılması hedeflenmektedir. Teşvik uygulamalarından elde edilen çıktılar göz önüne alındığında; özel sektörün kârını arttırmasına bağlı olarak ödeyeceği vergi miktarının da artacağı gerçeğinden hareketle, kamu gelirlerini arttırma yönünde etkisi olduğu söylenebilir. Devletin temel hedefinin gelirlerini giderlerinden daha fazla oranda artırmak olmamasından dolayı teşvikler hem mali hem de sosyal amaçlar doğrultusunda kullanılmaktadır. Ülkemizde de sözü edilen amaçlar doğrultusunda çeşitli mali ve sosyal teşvik uygulamalarına başvurulmaktadır. Mali teşvikler devletin ekonomiye ek kaynak sağlaması yoluyla uygulanabileceği gibi, ekonomiden sağlanması planlanan gelirden vazgeçilmesi şeklinde de uygulama alanı bulabilmektedir. Devletin ekonomik ve sosyal nedenlerle harcama yapmak yerine tahsil etmeyi planladığı vergi gelirlerinden kısmen veya tamamen vazgeçmesi yoluyla ekonomik hayata yön vermesi vergi harcaması kavramını ortaya çıkarmaktadır. Vergi harcamaları; vergi muafiyet ve istisnaları, vergi indirimleri, vergi mahsubu, vergi kredisi gibi uygulamalardan meydana gelmektedir. Dünya'da 1960'larda ortaya çıkan vergi harcaması kavramı ülkemizde de 2000'li yıllardan başlayarak büyük gelişmeler göstermekte ve etkin bir maliye politikası aracı olarak uygulanmaktadır. Bu çalışmada vergi harcaması kalemlerine tek tek değinilerek, vergi harcamalarının Gelir Vergisi'ne dâhil olduğu ölçüde incelenmeler yapılmış ve vergi harcama raporları çerçevesinde fonksiyonel sınıflandırmaya tabi tutularak ekonomiye olan teşvik yönlü katkıları değerlendirilmiştir.