Gazalî'de irade özgürlüğü

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2007

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HÜSNÜ ÖZTÜRK

Danışman: OSMAN BİLEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

rade özgürlügü yasamımızı kendi irademizle biçimlendirme özgürlügümüz felsefenin en derin problemlerinden biridir. Felsefî açıdan iradeyle ilgili temel sorun; doganın bir parçası olarak insanın eylemlerinde ne kadar özgür oldugu problemidir. Kelamî açıdan irade özgürlügünü ele aldıgımızda ise doga Tanrı'nın yarattıgı bir varlık olarak kabul edilirken insan eylemlerinin bunun dısında bir istisna olup olmadıgı problematigi ile karsılasmaktayız. Kelamî açıdan iradeyle ilgili temel problem, insan iradesine zorunlu tabiatta bir istisna tanınıp tanınmadıgı sorunudur. Gazâlî bu felsefî ve kelamî problemi bir arada ele almaktadır. Gazâlî bir taraftan insanı sorumlu tutmaktan vazgeçmez. Diger taraftan Tanrı'nın sonsuz kudretini sınırlayacak baska bir fail tanımaz. Gazâlî ikisinin arasında bir iliski kurmaya çalısmaktadır. nsan iradesine istisna tanınmadıgı takdirde insan güç ve tercih yetenekleri olmayan bir varlık haline gelir. Tanrı ise.keyfî bir varlık olarak anlasılabilir. nsan aciz bir yaratık olarak görülür. Bu baglamda Gazâlî'nin amacı, insanın sorumlulugunu insanla iliskilendirmektir. Eger insan iradesi islevsel degilse insanı sorumlu tutmanın bir anlamı kalmaz. Fizik alanında bagımlılıgımız olmakla birlikte asıl olan insanın kendisini gelistirebilmesi için fiziksel sınırları zorlayabilecek bir özgürlügünün bulunmasıdır. Her ne kadar sınırlı olsa da insanların yapageldiklerinden hareketle, insan iradesinin özgür oldugu, istedigini yapabilecegine dair bir izlenim vardır. Bu çalısmada irade kavramı, insan iradesinin özgürlük alanı ve Gazâlî'de irade özgürlügü ele alınmıs, çalısmaya yardımcı olacak metinlere analiz edilerek atıfta bulunulmustur. Çalısmanın ana amacı Gazâlî'nin irade özgürlügü alanındaki mantıgını ortaya koymaktır. Son çözümlemede Tanrı'nın bilgisi, iradesi, kudreti ve yaratmasıyla birlikte düsünüldügünde Gazalî'ye göre insan iradesinin özgür oldugunu düsünmek imkansız hale gelmektedir. Diger taraftan ahlakî ve hukukî açıdan insanların eylemlerinden sorumlu tutulacagı ve huyların degisebilecegine inandıgından dolayı Gazalî'nin irade özgürlügünü kabul ettigini görüyoruz.