Elektrik üretim işletmelerinde ürün birim maliyetinin hesaplanması ve TEAŞ Yatağan Termik Santrali`ne uygulanması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 1997

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ONGUN EMGİN

Danışman: NERGİS TEK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ÖZET Dünyada ve özellikle ülkemiz gibi gelişmekte olan ülkelerde enerji sorunu güncelliğini ve önemini korumaktadır. Enerji üretim sektörü, bütün endüstriye enerji sağlayan bir sektördür ve enerji üretim maliyetlerinin minimizasyonu günümüzde büyük bir önem taşımaktadır. Çünkü, gelişmiş ülkelerde elektriğin kwh. fiyatı, gelişmekte olan ülkelerdekine nazaran daha düşüktür. Bu durum, ekonomik yönden gelişmekte olan ülkeler aleyhine haksız rekabet ortamı yaratmaktadır. Elektrik enerjisi, termik santrallerde ve hidrolik santrallerde üretilmektedir. Termik santraller grubuna kömür-linyit, doğalgaz, nükleer, fuel-oil ve jeotermal santraller girmektedir. Bu santrallerin teknolojileri birbirlerinden farklı olduğu için, elektrik enerjisi üretim biçimi ve üretilen enerjinin üretim maliyetleri de birbirinden farklı olmaktadır. İşletmelerdeki üretim koşulları, o işletmede birim maliyetlerin hesaplama biçimini etkileyen bir faktördür. Her işletmenin üretim tekniğine göre birim maliyetler, sipariş maliyet yöntemi veya safha maliyet yöntemine göre hesaplanır. İncelediğimiz TEAŞ Yatağan Termik Santrali'nde tek tip ürün üretilmektedir. Bu ürün, stoklama olanağı bulunmayan elektriktir. Santralde elektrik üretimi, aynı hammaddelerin birbirini izleyen üretim süreçlerinde işlem görmesi sonucu elde edilmektedir. Dolayısıyla, bu işletmede uygulanan üretim tekniğinin bir gereği olarak safha maliyet yöntemi uygulanmaktadır. Santralde üretilen elektriğin kwh. cinsinden maliyeti hesaplanırken, her döneme (aya) ilişkin toplam maliyetler belirlenmekte ve bu maliyetler, dönemin net üretimine bölünerek elektriğin kwh. maliyeti hesaplanmaktadır. Yatağan Termik Santrali'nin 1995 yılına ait birim üretim maliyetleri dönemsel olarak hesaplanmış ve bu tutarlar "düşük- yüksek hacimler yöntemi"ne göre hesapladığımız tahmini tutarlar ile karşılaştırılarak ortaya çıkan farklar analiz edilmeye çalışılmıştır.