Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkilap Tarihi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DERYA BALTACI
Danışman: ERDAL ASLAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma, II. Meşrutiyet'ten itibaren başlayan vatandaşlığa geçiş süreci ve bu doğrultuda okullarda okutulmaya başlanan vatandaşlık dersleri kapsamında II. Meşrutiyet'ten Cumhuriyet Devrimi'nin ilk yıllarına kadar olan süreçte devlet, toplum ve birey algısında ne gibi dönüşümlerin yaşandığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. II. Meşrutiyet'ten Cumhuriyet Devrimi'ne vatandaşlığın inşası temelinde incelemeye alınan devlet, toplum ve birey algısındaki dönüşümleri ortaya koymak için 1914 Mekatib-i İbtidaiye Ders Müfredatı ve 1924 İlk Mektepler Müfredat Programı ele alınmış ve bu programlar kapsamında belirlenen dönemin vatandaşlık kitapları çalışmanın ana kaynaklarını oluşturmuştur. Söz konusu kaynaklar belirlenirken özellikle ilköğretim kademesi esas alınmıştır. Bu temel kaynaklar dışında çalışmanın konusuna uygun literatür taraması yapılarak gerekli bilgiler toplanmıştır. Bu veriler ışığında II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet Devrimleri arasında devlet, toplum ve birey eksenli bir karşılaştırma yapılmıştır. Bu çalışma, II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet Devrimleri arasında bir karşılaştırma yaparken, II. Meşrutiyet'in kendinden önceki siyasal rejimden olan kopuşunu da ortaya koymuştur. . Belirlenen kaynaklar üzerinde II. Meşrutiyet ve Cumhuriyet Devrimleri arasında yapılan devlet, toplum ve birey eksenli karşılaştırmada ortaya çıkan en radikal dönüşüm siyasal rejim noktasındadır. II. Meşrutiyet mutlakiyet rejimine karşı bir hareket olarak ortaya çıkıp egemenliğin kaynağında kısıtlı bir düzenlemeye giderken, Cumhuriyet ise gerek ulusal bağımsızlık gerek milli egemenlik mücadelesi vererek egemenliğin kaynağını koşulsuz şartsız millete bırakmıştır. Bir diğer dönüşüm vatandaşlık konusundadır. II. Meşrutiyet'te her ne kadar vatandaşlığın inşasına ilişkin atılımlar yapılmış olsa da tebaa Cumhuriyet ile birlikte vatandaş konumuna yükselmiş ve vatandaşlık anayasal güvence altına alınmıştır. Bir diğer dönüşüm ise toplum alanındadır. İmparatorlukta toplum, ümmet konumunda iken Cumhuriyet ile birlikte ulus devlet anlayışı çerçevesinde yeni bir devlet inşa edilerek ümmet anlayışı yerini millete bırakmıştır. Bu radikal dönüşümler Cumhuriyet Devrimi'nin II. Meşrutiyet'ten farklı olarak çağdaş ve laik olduğunu göstermektedir. Bu radikal dönüşümlerin yanı sıra Cumhuriyet'in getirdiği yeni değerler sistemi, II. Meşrutiyet'ten ayrılarak daha başka birçok farklılığı da barındırmaktadır. İki dönem arasındaki bu dönüşümlerin yanı sıra bazı süreklilikler de dikkati çekmektedir. Bunlar; özellikle okulların vatandaşlığın inşasında önemli bir aracı olarak kullanılmaya devam etmesi, her iki dönemin de kendi vatandaşını inşa etmek isterken medenilik vurgusu yapması ve her iki dönemin de ortak olarak mutlakiyet rejimini ötekileştirmesidir.