Kuram-uygulama arakesitinde araştırma temelli mimarlık için bir kavramsallaştırma: Türkiye mimarlık araştırmaları atlası

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ZEYNEP DÜNDAR

Danışman: Gökçeçiçek Savaşır

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Mimarlık kuramı ve uygulaması arasındaki süregelen tartışmalar ve bilgi toplumunun dönüştürücü gücü 2000 sonrası mimarlık ortamını ve aktörlerini etkileyerek araştırma temelli yaklaşımları öncelemektedir. Çalışma yaratıcı bir tasarım ve uygulama alanı olarak mimarlık ile bilimsel ve sistematik bir arka plana sahip araştırma arasındaki muğlak ilişkiyi sorunsallaştırarak başlamaktadır. Tartışmanın kanalları mimarlıkta araştırmanın ne olduğu, araştırma ediminin hangi aktörler tarafından gerçekleştirildiği ve araştırma temelli bir mimari tasarım sürecinin nasıl tarifleneceği meseleleri üzerinden derinleştirilmektedir. Çalışma, Türkiye mimarlık araştırmaları evreninden alınacak bir kesit üzerinden yapılan çaprazlama okumalar ile mimarlıkta var olan araştırma temelli yaklaşımların sahip olduğu gömülü bilgiyi açığa çıkarabileceği savıyla yola çıkmaktadır. Bu amaçla 2000 yılı sonrasında Türkiye mimarlık araştırmaları evreni içinde farklı rollere sahip aktörlerin araştırma odaklı söylem ve eylemlerini esas alan bir 'araştırma temelli mimarlık kavramsallaştırması' geliştirilmektedir. Kendi özgün bilgi bütününü üretmek adına çalışma, nitel bir araştırma yöntemi olan ve bir duruma ya da olguya dair gömülü haldeki bilgiyi ortaya çıkaran gömülü kuram yöntemine başvurmaktadır. Çalışmanın sonucunda farklı okumalara imkân veren bitmemiş, açık uçlu, dinamik, katmanlı ve ilişkisel bir 'Türkiye mimarlık araştırmaları atlası' üretilmektedir. Atlas içinde mimari araştırma yöntemlerine referans veren 'araştırma kategorileri atlası', araştırma evreni içindeki aktörlerin ilişkilerini deşifre eden 'aktörler atlası' ve araştırma temelli bir mimarlık üretimini tarifleyen 'kavramlar atlası' yer almaktadır. Bunların her biri ayrı okumalara imkân verirken, bir araya geldiğinde ise Türkiye'de araştırma temelli mimarlıklara dair mevcut ortamın çok yönlü bir kesitini sunmaktadır.