Âmir b. Şerâhîl eş-Şaʿbî özelinde sünneti anlamada ehl-i reʿy ve ehl-i hadis yaklaşımları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: TUĞBA ALTUNCU

Danışman: ABDÜLKADİR PALABIYIK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Sahâbe neslini görerek onların yaşantısını ve ilmi yaklaşımlarını takip eden tâbiîn, İslâm bilgi, düşünce ve ahlâkına dair temel birikimin sonraki nesle aktarılmasında önemli bir görev üstlenmiştir. Hadis ilminin muhafazası, kayıt altına alınması ve ilimlerin sistemleşmesi özellikle bu dönemde yapılan çalışmalara ve ortaya konulan görüşlere dayanmaktadır. Bu nedenle günümüze tesir eden farklı İslâm anlayışlarının izlerini, tâbiîn neslini de kapsayan ilk dönemlerdeki sözlü veya fiili yaklaşımlarda bulmak mümkündür. Kûfe bölgesinin önemli tâbiî âlimlerinden Âmir b. Şerâhîl eş-Şa'bî de, İslâmî ilimlerin neredeyse tamamında yetkinliğiyle tanınan, bu ilimlerin ortaya çıkışı ve gelişmesinde çok ciddi katkıları olan bir kişidir. Sünnet malzemesinin değerlendirilmesi noktasında Müslümanlar arasındaki iki farklı yaklaşımdan ehl-i hadis ve ehl-i re'y arasında dengeyi kurabilen bir alim olması ve görüşlerinin her kesim tarafından takip edilerek kaynak gösterilmesi onun ilmî donanımını ve ilim ehli nazarında kendisine duyulan güveni de göstermektedir. "Âmir b. Şerâhîl eş-Şa'bî Özelinde Sünneti Anlamada Ehl-i Re'y ve Ehl-i Hadis Yaklaşımları" ismini taşıyan bu tez giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, yöntemi, kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde, Şa'bî'nin yaşadığı dönemde Kûfe şehrinin yapısı Şa'bî'nin hayatı ve ilmi şahsiyeti üzerinde durulmuştur. Onun ilmi şahsiyeti; hoca öğrenci ilişkileri, ilmi otoritesi, eserleri, diğer ilimlere ilgisi yönüyle ele alınmıştır. İkinci bölümde Şa'bî, Hadis ilminin metodolojisine yaptığı katkılar yönüyle değerlendirilmiştir. Üçüncü bölüm, Şa'bî'nin hadis ve sünnet anlayışının fıkhına yansıması yönüyle ele alınmış; dördüncü ve son bölümde ise Şa'bî'nin çeşitli eserlerde bulunan görüşleri derlenerek, onun kendi rivâyetleri ve o konuda bilinen diğer rivâyetler ile mukayesesi yapılarak Şa'bî'nin düşünce sistemini hangi rivâyet alt yapısı üzerine bina ettiği ve onun kaynaklık ettiği ilmi gelenek tespit edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Şa'bî, Tâbiîn, Hadis, Re'y, Kûfe