Çalışma belleğinin geliştirilmesine yönelik erken müdahale programının özel yetenekli çocukların çalışma belleği performansına etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Özel Eğitim Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FİLİZ KARADAĞ
Danışman: VESİLE YILDIZ DEMİRTAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Erken çocukluk döneminde gelişimdeki kritik dönemler ve çocukların bireysel farklılıkları göz önüne alan araştırmalar okul öncesi dönemde alınan eğitimin çocuğun tüm gelişim alanlarını etkileyen kritik bir süreç olduğunu göstermektedir. Bu dönemdeki özel yetenekli çocukların eğitimi, öğrenme özellikleri ve farklı alanlardaki gelişim özelliklerine uygun bir anlayışa dayandırılmalıdır. Bu kavramların kesişiminde okul öncesindeki özel yetenekli çocuklara hizmet vermenin güçlü etkileri olduğu ve hem erken çocukluk hem de özel yeteneklilerin eğitimi alanlarındaki bilgilerin bir araya getirilmesinin gerekliliği karşımıza çıkmaktadır. Özel yetenekli çocukların erken dönemde belirlenmesinin önemi, uzun yıllar dile getirilmiş olsa da bu çocuklara yönelik erken eğitim müdahalelerinin programlanması konusunda çok yavaş ilerleme kaydedilmiştir. Alan yazında, bu türden bir erken müdahale desteğinin gerekliliğine ve okul öncesi dönemdeki çocuklara yönelik programların geniş çaplı olarak sağlanmasında ilerlemeye ihtiyaç olduğu görülmektedir. Bilimsel çalışmalarda okul öncesi dönemdeki özel yetenekli çocukların eğitime duyduğu ihtiyaç üzerinde fikir birliği olmasına rağmen eğitimde en az hizmet alan gruplardan biri olduğu ortaya konmuştur. Farklı gereksinim grupları (özel yetenek, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) ve normal gelişim gösteren çocuklar ile yapılan çalışmalar, çalışma belleğinin eğitim ile geliştirilebileceğini göstermektedir. Bu çalışmalardan elde edilen bulgular, bilişsel beceri eğitiminin ümit verici etkileri olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda, bilişsel gelişime erken müdahalenin çok önemli olduğu bir gerçektir. Alan yazında yer alan bazı çalışmalarda okul öncesi dönemdeki çocukların bilişsel becerileri ve çalışma belleklerini geliştirmeye yönelik erken müdahale eğitimi verildiği ve olumlu sonuçlar ortaya konulduğu görülmektedir. Ancak okul öncesi dönemdeki özel yetenekli çocukların çalışma belleği konusunda ne tür bir farklılık gösterdiğini ve bu farklılığın bir müdahale programı ile nasıl bir değişim göstereceğini inceleyen bir çalışma bulunmadığı görülmektedir. Görüldüğü üzere, erken çocukluk döneminin kritikliği ve bu dönemde yapılacak müdahalelerin önemi, bilişsel olarak akranlarına göre önde olan özel yetenekli çocuklara yönelik yapılacak erken müdahale programlarının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu dönemdeki çocukların bilişsel gelişiminde önemli bir yer tutan ve bilişsel aktiviteler ile iç içe bir kavram olan çalışma belleği üzerine yapılacak çalışmalar, alan yazından beslenerek yeni çalışmalara ışık tutacaktır. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, çalışma belleğinin geliştirilmesine yönelik erken müdahale programının okul öncesi dönemdeki özel yetenekli çocukların çalışma belleği performansı üzerine etkisinin incelenmesi olarak belirlenmiştir. Çalışmada yarı deneysel desenlerden eşit olmayan gruplar ön test son test deney deseni kullanılmıştır. Bu desende deney grubunun yanı sıra bir grup, karşılaştırma veya kontrol amaçlı belirlenir. Çalışmanın bağımlı değişkeni okul öncesi dönemdeki çocukların çalışma belleği performansı iken, bağımsız değişkeni ise çalışma belleğinin geliştirilmesine yönelik erken müdahale programıdır. Deney grubuna çalışma belleğinin geliştirilmesine yönelik erken müdahale programı uygulanırken, kontrol grubu bu eğitimden faydalanmamıştır. Araştırmanın çalışma grubu, 2019-2020 eğitim-öğretim yılında İzmir İl'inde okul öncesi eğitime devam eden, özel yetenekli olarak belirlenen deney grubu için 17, kontrol grubu için 17 ve normal gelişim gösteren deney grubu için 16 kontrol grubu için 17 olmak üzere toplam 67 çocuktan oluşmaktadır. Araştırmada kullanılan veri toplama araçları, özel yetenekli ve normal gelişim gösteren çocukları belirleme ölçekleri, erken müdahale programının etkililiğini belirleme ölçeği ve çalışmanın sosyal geçerliğini belirlemeye yönelik ölçekler olmak üzere üç gruptan oluşmuştur. Deneysel sürecin başında ve sonunda elde edilen nicel veriler SPSS 23.00 paket programında analiz edilmiştir. Çalışmanın diğer bir verisi olan ve yarı yapılanmış görüşmeler sonucunda elde edilen nitel veriler ise, tümevarım veri analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Bu analizde veriler temalar haline dönüştürülerek, kategorilere göre frekans ve yüzdeleri hesaplanmıştır. Çalışmadan elde edilen nicel bulgular, hazırlanan erken müdahale programının hem özel yetenekli hem normal gelişim gösteren çocukların çalışma belleği performansını geliştirdiğini göstermiştir. Bunun yanı sıra çalışmaya katılan öğrenciler, onların velileri ve öğretmenleri erken müdahale programını faydalı bulmuş ve araştırmanın sosyal geçerliği sağladığı görülmüştür.