Diyabetli bireylerin aktiflik düzeyi ile ilişkili değişkenlerin belirlenmesi ve aktiflik düzeyinin geliştirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Hemşirelik Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÜLSÜM YILDIZ
Danışman: Dilek Büyükkaya Besen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Hasta aktifliği, bireyin kendi sağlığını ve sağlık hizmetlerini yönetme konusundaki bilgi, beceri ve güvenini ifade eder. Diyabet gibi kronik hastalıklara sahip bireylerin, daha iyi öz-yönetim ve sağlık sonuçları elde edebilmesi için sağlık bakım hizmetlerine aktif katılım göstermeleri gereklidir. Bu durumun temelini hasta aktifliği oluşturmaktadır. Bu tanımlayıcı, ilişkisel ve deneysel olmak üzere iki aşamada yürütülen araştırmanın amacı, diyabetli bireylerin aktiflik düzeyi ile ilişkili değişkenleri belirlemek ve aktiflik düzeyini geliştirmektir. Çalışmanın birinci aşaması, Eylül 2021–Mayıs 2022 tarihleri arasında toplam 151 tip 2 diyabetli birey üzerinde yürütülmüştür. Veriler, "Tanıtıcı Bilgiler Soru Formu", "Hasta Aktifliği Ölçüm Aracı (PAM)" ve "Çok Boyutlu Diyabet Anketi (ÇBDA)" ile toplanmıştır. Katılımcıların PAM puan ortalaması 68,86 olup çoğunluğu aktiflik düzeyi 3 ve 4'te yer almıştır. PAM toplam puanı ve aktiflik düzeyinin; cinsiyet, eğitim durumu, gelir düzeyi ve sağlığı algılama durumu gibi demografik değişkenlerle ilişkili olduğu bulunmuştur. Ayrıca komplikasyon nedeniyle hastane yatışı ve yatış sayısı, düzenli sağlık kontrolü, düzenli ayak kontrolü yaptırma, beslenme alışkanlığı, haftalık egzersiz süresi, diyabet tedavisine uyum ve alınan eğitim sayısı ile de anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Araştırmanın ikinci aşaması, randomize kontrollü çalışma olarak yürütülmüştür. Deney grubundaki tip 2 diyabetli bireylere aktifliği artırmaya yönelik, 8 hafta boyunca haftada üç gün gönderilen kısa mesajlardan oluşan çerçevelenmiş bir müdahale uygulanmıştır. Girişim sonrası 1. ve 3. aylarda her iki gruptan tekrar veri toplanmıştır. Bulgular, hasta aktifliğinin zamanla arttığını, ancak deney ve kontrol grupları arasında anlamlı fark olmadığını göstermiştir. Diyabet öz-bakım düzeyi her iki grupta da zamanla anlamlı biçimde artarken, öz-etkililik düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı bir değişim saptanmamıştır. Sonuçlar, kısa mesaj müdahalesinin özellikle öz-bakım ve aktiflik alanlarında olumlu etkiler sağladığını ortaya koymaktadır. Müdahalenin, bireylerin ihtiyaç ve taleplerine göre kişiselleştirilerek yapılandırılması önerilmektedir.