Kripto para piyasası için koşullu değişen varyans modelleri ve nedensellik analizi üzerine bir uygulama
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ONUR ÇELEBİ
Danışman: ERHAN DEMİRELİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma kripto paralar, blokzincir ve volatilite kavramları üzerine inceleme ve testler yapan bir uygulama içermektedir. Blokzincir bakımından bu teknolojinin yarattığı veri güvenliği, veri gizliliği ve en önemli özelliği olan şeffaflık imkânın felsefi ve potansiyel boyutlarına değinilmektedir. Kripto paralar bakımından, kripto para piyasalarının, geleneksel finans piyasalarından farklı yapılarda volatilite kümelenmeleri ve kaldıraç etkileri olduğu çalışmada incelenmiştir. Aynı zamanda kripto para birimlerindeki fiyat dalgalanmaları arasında istatistiksel nedensellik ilişkileri sınanmaktadır. Kripto para piyasalarındaki yüksek düzeydeki oynaklığın öngörülmesi için, kripto para birimlerinde daha ileri düzeyde volatilite modellemelerinin uygun olabileceğine dair testler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada kullanılan veriler Eylül 2023 tarihi temel alınarak kripto piyasalardaki en yüksek hacimli beş kripto para birimlerinden oluşturulmuştur. Bu kapsamda GARCH (Generalized Autoregressive Conditional Heteroskedasticity) ve onun çeşitli genişlemiş formları olan EGARCH (Exponential GARCH), GJR-GARCH (Glosten, Jagannathan ve Runkle tarafından geliştirilen GARCH) ve TGARCH (Threshold GARCH) modelleri uygulanmıştır. Uygun GARCH model atamasında dağılım özellikleri dikkate alınmıştır. Uygunluğun varsayımları çarpıklık, basıklık ve yüksek log-likelihood değer değişkenleriyle belirlenmiş ve buna istinaden GARCH modellerindeki uygun (p),(q) değer atamaları sağlanmıştır. Aynı zamanda seride standartlaştırılmış artıkların incelenmesi ve Jarque-Bera testi analizleri gerçekleştirilerek kurulan modellerin sağlamlılığı test edilmiştir. Çalışmada yapılan tüm testler Python, R ve Eviews uygulamaları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan sınamalarda sabit kripto paralar hariç EGARCH , GJR-GARCH ve TGARCH için en iyi otoregresif gecikme derecesi (p)= 4 ve en iyi hareketli ortalama gecikme derecesi (q) = 3 bulunmuştur. Sabit kripto birimlerde bu değerler (1,1) olarak belirlenmiştir. Bu nedenle GARCH, EGARCH, GJR-GARCH ve TGARCH analizlerinde de (1,1) modeli kurularak (4,3) modeli ile karşılaştırmalı analiz gerçekleşmiştir. En uygun volatilite kümeleme etkisi GJR-GARCH (4,3) modelinde görülmüştür. En uygun kaldıraç etkisi EGARCH (4,3) modelinde görülmüştür. EGARCH ve GJR-GARCH modelleri stablecoin ve kripto birimlerle kurulan modellemelerde daha olumlu bir yaklaşıma sahip olduğu gözlenmektedir. GARCH model varyasyonları dışında ilgili kripto para birimlerinde Granger nedensellik testleri ve Yamamoto nedensellik testleri yapılarak kripto para birimleri arasındaki nedensellik ilişkileri incelenmiştir. GARCH analizlerinde kullanılan bazı modellerdeki bazı kripto para birimlerinde olan daha fazla uygunluğun temel sebepleri nedensellik ilişkisi ile analiz edilmiştir. Yapılan nedensellik incelemelerinde, Etherum'un Bitcoin, Bitcoin'nin de Ethereum arasında çift yönlü etkileme potansiyelleri gözlemlenmiştir. Ancak sabit kripto birimlerde ilgili diğer kripto birimler için bir nedensellik gözlemlenmemiştir. Anahtar Kelimeler: Blokzincir, Kripto Paralar, Koşullu Varyans, Asimetrik GARCH Modelleri, Granger, Yamamoto, Nedensellik Testleri