Modern devletin gözü: Gözetimin doğuşu ve dönüşümü

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BUSE DİRİK

Danışman: Oğuz Sancakdar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

􏰁İnsan, her zaman merak edilen bir varl􏰄ık olmu􏰅tur ve ö􏰊yle olmaya devam edecektir. Zihnine ve bedenine duyulan merak ile insan, bak􏰄􏰅ışları􏰄n oda􏰆􏰄ğına yerle􏰅ştirilir. Bakış􏰄􏰅, kimi zaman ilahi bir gücü simgelerken kimi zaman devlet ya da serbest piyasa aktörleridir. Bakış􏰄􏰅, g􏰊öz gibi kavramlarla metaforla􏰅ştı􏰄rı􏰄lan gö􏰊zetim, doğ􏰆uş􏰅undan g􏰋ünümüze değ􏰆in insana dair bilgiyi elde etme yolları􏰄ndan birisidir. 􏰁İnsana dair elde edilen bilgi, tü􏰋m iktidarlar i􏰌çin önemli bir güç sa􏰆ğlar. Modernli􏰆ğin bir boyutu olarak g􏰊özetim, insan toplumsallığı􏰄􏰆􏰄n􏰄ın denetimini sa􏰆ğlar. 􏰁İlk olarak modern iktidar, disipline etmeyi amaç􏰌lar ve toplumda "ö􏰈􏰊teki"􏰉 olarak i􏰅şaretlediklerini kapatı􏰄r; gözetim, bu amaca özgülenen mekanlarda sürdürülür. Bu anlay􏰄􏰅􏰄ışın en somut 􏰊örnek􏰆i ise Bentham'ı􏰇􏰄n Panoptikon tasar􏰄ım􏰄ıd􏰄ır. Kurumsallaş􏰅mış􏰄􏰅 g􏰊özetimin mekansal yans􏰄ıması Panoptikonlardı􏰄r. 19. yü􏰋zyı􏰄l sonrası􏰄nda panoptikonun 􏰈kapatarak disipline etme􏰉 amacı􏰄nı􏰄 ger􏰌çekleş􏰅tirememesi 􏰋üzerine kat􏰄ı mekansall􏰄ık kı􏰄rı􏰄lı􏰄r ve yeni bir gözetim anlay􏰄􏰅􏰄ışının hakim oldu􏰆ğu dö􏰊nem baş􏰅lar. Rousseau􏰇'nun "İ􏰈􏰁nsan 􏰊özgü􏰋r do􏰆ğar oysa her yerde zincire vurulmu􏰅ştur.􏰉 cümlesi, panoptikon sonrası􏰄 dö􏰊nemi betimler; gözetim, g􏰋ündelik hayata yay􏰄ılmış ve insanı her y􏰊önüyle ku􏰅satmıştır.􏰄􏰅 Çal􏰄􏰅ışmada gözetimin eskil ya􏰅şamdan bug􏰋üne dek ge􏰌çirdiği dönüşüm incelenmi􏰅ş ve günümüzün gözetim pratiklerine etik bir pencereden bak􏰄ılmıştır. Anahtar Kelimeler: G􏰊zetim, Panoptikon, Modernlik, Kapat􏰄lma.