Türkiye'de afetler açısından sosyal zarar görebilirliğin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afet Yönetimi (Disiplinlerarası) Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA YÜKSELER
Danışman: Gökhan Tenikler
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Türkiye'de afetler açısından zarar görebilirliğin sosyal boyutunun değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, gösterge bazlı yaklaşım benimsenmiş olup, çalışma kapsamında göstergeler, alt-göstergeler ve değişkenler tümdengelim yaklaşımı ile belirlenmiştir. Bu kapsamda çok boyutlu değerlendirilme için demografik özellikler, ekonomik durum ve baş etme kapasitesi ana göstergeleri altında toplam 9 alt-gösterge ve bunları temsilen 34 değişken tanımlanmıştır. Değişkenlerin ağırlık değerlerini belirlemek için entropi yöntemi kullanılmıştır. Analiz sonucunda, 13 indeks elde edilmiştir. Türkiye'de iller düzeyinde yapılan çalışmada elde edilen indeks değerleri "çok düşük", "düşük", "orta", "yüksek" ve "çok yüksek" olmak üzere 5 kategoride sınıflandırılmıştır. Elde edilen sonuçlar, iller, coğrafi bölgeler ve ulusal düzeyde değerlendirilmiş olup, sonuçların mekânsal dağılımları haritalandırılmıştır. Entropi yöntemi ile elde edilen sonuçlara göre, en yüksek önem ağırlığına sahip 5 değişken sırasıyla "Suriyeli Sayısı", "Nüfus Yoğunluğu", "Tek Kişilik Hane Halkı Sayısı", "Geniş Aileden Oluşan Hane Halkı Sayısı" ve "Kadın Sayısı" şeklindedir. İller düzeyinde elde edilen sosyal zarar görebilirlik indeks değerleri 0,093 ile 0,853 arasında değişmektedir. Ulusal indeks değeri ortalaması 0,166 olup, bölgesel düzeyde değerlerin ortalaması ile karşılaştırıldığında, sırasıyla Güneydoğu Anadolu, Marmara ve Akdeniz bölgeleri en yüksek sosyal zarar görebilirlik değerlerine sahipken, Karadeniz bölgesi en düşük zarar görebilirlik ortalamasına sahiptir. İller düzeyinde sonuçlara göre, İstanbul zarar görebilirliği en yüksek il olarak diğer illerden önemli ölçüde farklılaşmaktadır. Tunceli, Gümüşhane, Artvin, Çankırı ve Sinop illeri ise sırasıyla sosyal zarar görebilirliği en düşük 5 ildir. Çalışma sonuçları, Türkiye'de afetler açısından sosyal zarar görebilirliğin azaltılmasına yönelik atılması gereken stratejik adımlar için önemli fırsatlar sunmaktadır.