İndol 3 Propionik Asidin Bupivakain Kaynaklı Sinir Hasarındaki Nöroprotektif Rolü
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Cerrahi Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FARUK FURKAN BANK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Hale Aksu
Eş Danışman: Volkan Hancı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Lokal anesteziklerin, özellikle bupivakainin yüksek doz veya yanlışlıkla intravasküler uygulanması, ciddi santral sinir sistemi (SSS) toksisitesine ve nöronal hasara yol açabilmektedir. Bu çalışmanın temel amacı; bağırsak mikrobiyotası tarafından triptofan metabolizması sonucu üretilen, kan-beyin bariyerini geçebilen ve güçlü antioksidan özelliklere sahip endojen bir metabolit olan Indol-3-Propiyonik Asidin (IPA); bupivakain ile indüklenen akut nörotoksisite modelinde nöronal sağkalım, nöroinflamasyon ve apoptotik yolaklar üzerindeki potansiyel nöroprotektif etkilerini incelemektir. Ayrıca, mevcut altın standart tedavi olan Lipid Emülsiyonu (LE) ile kombine kullanımının sinerjistik etkinliği değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu onayı ile 30 adet erişkin dişi Wistar albino sıçan kullanıldı. Denekler randomize olarak; Kontrol, Bupivakain (BPV), Bupivakain + Lipid Emülsiyonu (BPV+LE), Bupivakain + Indol-3-Propiyonik Asit (BPV+İPA) ve Bupivakain + LE + İPA (Kombine) olmak üzere 5 gruba (n=6) ayrıldı. Nörotoksisite modeli, kuyruk veninden 1 mg/kg/dk hızında bupivakain infüzyonu ile oluşturuldu. Tedavi gruplarına toksisite sonrası %20 Lipid emülsiyonu (3 mL/kg/dk) ve/veya intraperitoneal IPA (3,5 ml/kg) uygulandı. Tüm deneklerde elektrokardiyografi (EKG) ve konvülsiyon monitörizasyonu yapıldı. Sakrifikasyon sonrası beyin dokuları histopatolojik ve moleküler analizler için izole edildi. Prefrontal Korteks ve Hipokampüs (CA1 ve CA3) bölgelerindeki nöronal hasar ve dansite değişimleri Kresil Viyole boyaması ile değerlendirildi. Nöronal ölüm ve inflamasyonun moleküler mekanizmaları; BCL-2 (B-hücreli lenfoma 2), Kaspaz-3, Sitokrom-c ve TNF-α (Tümör nekroz faktörü α) gen (mRNA) ve protein ekspresyon seviyeleri ölçülerek RT-qPCR ve Western Blot yöntemleri ile analiz edildi. Bulgular: Bupivakain infüzyonu uygulanan tüm gruplarda genelleşmiş tonik-klonik nöbetler (Racine Skoru 5) ve kardiyak aritmiler gözlendi. Sağkalım analizlerinde, sadece bupivakain alan gruba kıyasla (9.83 ± 1.72 dk), IPA tedavisi alan grubun yaşam süresinde (12.83 ± 2.04 dk) istatistiksel olarak anlamlı bir artış saptandı (p=0.028). Kombine tedavi grubu ise en uzun sağkalım süresine (15.33 ± 4.54 dk) ulaştı. Histolojik analizlerde; BPV grubu, Kontrol grubuna kıyasla Prefrontal Korteks (%29.31 vs %46.01, p<0.001), Hipokampüs CA1 ve CA3 bölgelerinde anlamlı nöronal kayıp gösterdi. IPA tedavisi, Prefrontal Korteks (p=0.001) ve hipokampal CA1 bölgesinde (p=0.030) nöronal dansiteyi BPV grubuna göre anlamlı düzeyde korurken; kombine tedavi grubunda nöronal yoğunluk değerlerinin kontrol grubu seviyelerine ulaştığı görüldü. Moleküler analizler, IPA tedavisinin nöronal sağkalım yolağını genetik düzeyde güçlü bir şekilde indüklediğini ortaya koydu. BPV grubuna kıyasla IPA grubunda, anti-apoptotik BCL-2 mRNA seviyelerinde 9,25 katlık bir artış (p<0.0001) gözlenirken; mitokondriyal apoptotik belirteçler olan Kaspaz-3 (0,18 kat) ve Sitokrom-c (0,46 kat) ekspresyonlarında anlamlı baskılanma tespit edildi. En çarpıcı bulgu olarak, nöroinflamasyonun ana mediatörü olan TNF-α mRNA düzeyleri, IPA tedavisi ile 0,006 kat seviyesine kadar gerileyerek radikal bir düşüş gösterdi. Western Blot sonuçları, bu genetik değişimlerin protein düzeyinde de korunduğunu ve kaspaz-3 seviyelerinin azaldığını doğruladı. Sonuç: Bu çalışma, Indol-3-Propiyonik Asidin bupivakain kaynaklı santral sinir sistemi toksisitesinde güçlü bir nöroprotektif ajan olduğunu in vivo ve moleküler düzeyde kanıtlayan ilk araştırmadır. IPA, mitokondriyal membran stabilitesini koruyarak (BCL-2 artışı/Sitokrom-c azalışı) intrinsik apoptoz yolağını engellemekte ve TNF-α aracılı nöroinflamasyonu belirgin şekilde baskılamaktadır. Özellikle Lipid Emülsiyonu ile kombine kullanımı, nöronal hasarı minimize etmede ve sağkalımı uzatmada sinerjistik bir potansiyel sergilemektedir. Bulgularımız, mikrobiyota-bağırsak-beyin ekseni metabolitlerinin, lokal anestezik toksisitesinin yönetiminde yeni ve etkili bir adjuvan tedavi stratejisi olabileceğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Bupivakain, Nörotoksisite, İndol-3-Propiyonik Asit, Lipid Emülsiyonu, Apoptoz, Nöroproteksiyon, TNF-α, BCL-2.