Tanzimatın Balkanlarda yarattığı etkiler (1839-1856)


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SENEM KÜÇÜKKOYUNCU MALHUT

Danışman: BİLGİN ÇELİK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Balkanlar 19. yüzyılda modern-milliyetçi akımlardan hızla etkilenerek milliyetçi ayaklanmalara sahne olacaktır. Avrupa'ya yakınlığı ve Avrupa Devletleri'nin Balkan milletlerine etkisi ile ayaklanmalar gittikçe şiddetlenecektir. Etnik ve coğrafi sınır anlamında girift olan bu toplumlar Osmanlı Devleti'nden ayrılmak isteyeceklerdir. Ayrı dil, ayrı din, ayrı ırklar kendi yapısal özelliklerini modern gereçleri kullanarak ortaya koymaya çalışacaklardır. Tanzimat Fermanı'nın önemli amaçlarından biri Balkanlar'da ayrılıkçı/ulusal eylemlerin önüne geçmektir. Çalışmanın sınırları belirlenirken Tuna'nın güney kısmı tercih edilmiştir. Çünkü bu bölge, Müslümanlar ve gayrimüslimler açısından olduğu kadar, milliyetçilik ve modernleşme açısından da anlatılmak istenen noktaları belirgin bir şekilde ön plana çıkarmıştır. Rumeli Eyaleti dahilinde bulunan Arnavutluk bölgesi, Makedonya bölgesi, Bulgaristan bölgesi ve Bosna bölgesi reform çağında Osmanlı Devleti ile kurdukları ilişkilerde, karar ve uygulamalarında Tanzimat Fermanı dönemine denk gelen sürede yaşanan gelişmeleri ile sürecin belirginleşmesinde kilit yerlerdir. Daha önce Bulgaristan ve Bosna Hersek hakkında ayrıntılı çalışmalar yapılmış olup, bu çalışma ile daha ziyade Tanzimat Fermanı'nın Arnavutluk ve Makedonya bölgesi açısından değeri, gelişimi ve olaylarına işaret edilmek hedeflenmektedir. Çalışmanın birinci bölümde Tanzimat Fermanı sürecinde (1839-1856), Osmanlı Devleti'nde yaşanan modernleşme hareketinin başlangıcı ve genel seyri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölüm Balkanlar, özellikle Tuna Nehri'nin güneyindeki Rumeli Eyaleti, Arnavutluk, Makedonya, Bosna ve Bulgaristan'a ayrılmıştır. Üçüncü bölüm, modernleşmenin sağladığı yeni rollerin ortaya koyduğu örnekler hakkındadır. Dördüncü bölüm, Tanzimat Fermanı döneminin sonuna yaklaşırken Balkanlar konusunda etkili olan gelişmelerin değerlendirilmesine ilişkindir. Bütünsel anlayışla ve bilimsel kriterlere ve etik kurallara uygun hazırlanan bu çalışmanın en önemli amacı literatüre, Tanzimat Fermanı döneminde Balkanlarda yaşanan gelişmeleri ortaya koyması açısından küçük bir katkı sağlamaktır.