Yetişkinlerde anormal hastalık davranışları ve yaşam kalitesi ile ilişkili faktörler: Sağlık kaygısı, kaygı duyarlılığı, sağlıkla ilgili işlevsel olmayan inançlar ve aleksitimi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLEM YILMAZ
Danışman: GÜLAY DİRİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sağlık durumu ile ilişkili olan sağlık kaygısı, kişilerin pek çok davranışını etkilemekte ve yaşam kalitesini düşürmektedir. Benzer şekilde, sağlık kaygısını da çeşitli faktörler etkilemektedir. Bu nedenle bu çalışmanın temel amacı, yetişkinlerde anormal hastalık davranışları, yaşam kalitesi, sağlık kaygısı, kaygı duyarlılığı, sağlıkla ilgili işlevsel olmayan inançlar ve aleksitimi arasındaki ilişkileri sağlık kaygısının bilişsel davranışçı modeli ve literatür kapsamında incelemektir. Bu kapsamda birbiriyle bağlantılı iki ayrı çalışma yapılmıştır. İlk aşamada, Sağlık Bilişleri Anketi (SBA)'ni Türkçe'ye uyarlamak amacıyla bir pilot çalışma yapılmıştır. 343 katılımcıyla yürütülen bu çalışmada Sağlık Bilişleri Anketi'nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik değerlerinin iyi düzeyde olduğu görülmüştür. İkinci aşamada ise, yapılan ana çalışmada anormal hastalık davranışları, yaşam kalitesi, sağlık kaygısı, kaygı duyarlılığı, sağlıkla ilgili işlevsel olmayan inançlar ve aleksitimi arasındaki ilişkiler yol analizleri aracılığıyla incelenmiştir. 503 katılımcıyla yürütülen bu çalışmada, Hastalık Davranışını Değerlendirme Ölçeği (HaDDÖ), Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Türkçe Ulusal Kısa Sürüm (WHOQOL-BREF TR), Sağlık Anksiyetesi Ölçeği-Kısa Form (SAÖ), Anksiyete Duyarlılığı İndeksi-3 (ADİ-3), Sağlık Bilişleri Anketi (SBA), ve Toronto Aleksitimi Ölçeği-20 Maddelik Form (TAÖ-20) veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, sağlık kaygısının kaygı duyarlılığı, sağlıkla ilgili işlevsel olmayan inançlar, aleksitimi ve anormal hastalık davranışları ile pozitif; yaşam kalitesi ile negatif yönde ilişkili olduğu bulunmuştur. Kaygı duyarlılığı ve sağlıkla ilgili işlevsel olmayan inançların sağlık kaygısını yordadığı; sağlık kaygısının ise anormal hastalık davranışları ile yaşam kalitesini yordadığı belirlenmiştir. Ayrıca, kaygı duyarlılığı ve sağlıkla ilgili işlevsel olmayan inançların anormal hastalık davranışlarıyla pozitif; kaygı duyarlılığının yaşam kalitesi ile ise negatif yönde ilişkili olduğu bulunmuştur. Kaygı duyarlılığının anormal hastalık davranışları ve yaşam kalitesini yordadığı belirlenmiştir. Sağlık kaygısının, kaygı duyarlılığının anormal hastalık davranışları ile ilişkisinde kısmı aracılık; yaşam kalitesi ile ilişkisinde ise tam aracılık ettiği bulunmuştur. Aleksitiminin ise, yaşam kalitesiyle negatif yönde ilişkili olduğu ve doğrudan yaşam kalitesini yordadığı belirlenmiştir. Bulgular ilgili literatür ışığında tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Anormal Hastalık Davranışları, Yaşam Kalitesi, Sağlık Kaygısı, Kaygı Duyarlılığı, Sağlıkla İlgili İşlevsel Olmayan İnançlar, Aleksitimi