Mezenkimal epitelyal dönüşümün epigenetiği

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir Uluslararası Biyotıp ve Genom Enstitüsü, Genom Bilimleri ve Moleküler Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: İNCİ YAPRAK

Danışman: HANİ ALOTAİBİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Epitelyalden mezenkimal geçiş (EMT) ve mezenkimalden epitelyal geçiş (MET), morfogenez ve organogenezin farklı aşamalarında meydana gelen, evrimsel olarak korunan iki temel süreçtir. Bu programlar, embriyogenez ve gelişim gibi fizyolojik olayların yanı sıra organ fibrozisi ve kanser gibi patolojik olaylarda da rol oynaması nedeniyle popüler bir araştırma alanıdır. EMT ve MET süreçleri hücresel plastisitenin genetik belirleyicileri olsa da EMT öne çıkan ilk süreçtir. DNA metilasyonu, histon modifikasyonları, histon varyantları ve kodlanmayan RNA'lar; lncRNA'lar, miRNA'lar, circRNA'lar gibi epigenetik mekanizmaların da gen ekspresyonunu etkilediği bilinmektedir. Son kanıtlar MET'in dinamik olarak koordine edilmiş bir süreç olduğunu ve EMT'yi indükleyen transkripsiyon faktörlerinin ve vimentin ve N-kadherin gibi mezenkimal belirteçlerin aşağı regülasyonu ve E-kadherin gibi epitelyal belirteçlerin yukarı regülasyonu ile ilerleyen EMT'nin tam tersi olmadığını göstermektedir. MET bugüne kadar yeterince araştırılmamıştır.MET sürecinin epigenetik mekanizmalarından biri olan DNA metilasyonunun profilini çıkarmak için düşük mutasyon oranına sahip ve in vivo koşullara daha yakın bir birincil hücre çizgisi olan MEF kullanıldı. Grhl3'ün, DNA metilasyon enzimlerinin promotörlerinde ve özellikle belirgin transkripsiyon faktörlerinde yer aldığı belirlendi. Epitelyal ve mezenkimal genlerin transkripsiyonunun düzenlenmesinde DNA metilasyon profilinin değişmesine ve histon işaretlerinin düzenlenmesine aracılık ederek kromatin organizasyonunu şekillendirir. Bu nedenle gen regülasyonunun epigenetik belirteçlerle entegre edilmesi MET süreci için yeni kazanımlar elde edilmesi açısından öne çıkmaktadır.