Makine imalat sektörü işletmelerinde ürün kalitesi etkinliğinin bulanık veri zarflama analizi modelleri ile karşılaştırmalı analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED KABAK
Danışman: ONUR ÖZVERİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Son yirmi yılda üretim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler ve üretilen ürünlerin küresel pazara sunulabilmesi, müşteriler açısından satın alınabilir ürün alternatiflerinin artmasına neden olmuştur. Satın alınabilecek ürünlere ilişkin çok sayıda alternatife sahip olan müşterilerin ürünlere ilişkin beklentileri artmıştır. İşletmeler, rekabet avantajı elde edebilmek için söz konusu müşteri beklentileri ve beklentilere ilişkin spesifikasyonları karşılamak zorunda kalmaktadır. Bu durum işletmeler açısından ürünlerin kalitesinin iyileştirilmesine yönelik kalite yönetim faaliyetlerinin önemini artırmıştır. Ürün kalitesi, öneminin giderek artmasından dolayı tek boyutlu bir kavram olmaktan çıkmış, çok boyutlu bir kavram haline gelmiştir. Literatürde en yaygın şekilde kullanılan ürün kalitesi boyutları sınıflandırmasına göre Garvin ürün kalitesinin sekiz boyut olarak ele almıştır. İşletmelerin faaliyet gösterdikleri sektörde Pazar payını artırması ve rekabet avantajı elde edebilmesi için, ürettikleri ürülerin kalitesini sektördeki rakiplerine göre analiz etmeleri gereklidir. Ürün kalitesi analizi, sektördeki işletmelerin ürünlerinin tüm ürün kalitesi boyutları bakımından değerlendirilmesi yoluyla gerçekleştirilebilir. Sektörde faaliyet gösteren işletmelerin ürün kalitesi bakımından değerlendirilmesi ve en iyi durumdaki işletmenin belirlenmesi için kullanılabilecek yöntemlerden bir tanesi "Bulanık veri zarflama analizi (BVZA)" yöntemidir. Ürün kalitesi boyutlarından bazıları objektif değerlendirmelerle elde edilen, kesin değeri bilinen verilerle ifade edilebilir özelliklere sahiptir. Bazı ürün kalitesi boyutları ise sübjektif yargılara dayalı olarak değerlendirilen ve kesin değer olarak ifade edilemeyen verilere göre değerlendirilebilir niteliktedir. Bu nedenle, sektörel anlamda ürün kalitesi etkinlik analizi için veri zarflama analizi yerine bulanık veri zarflama analizi yöntemi kullanılabilir. Bu çalışmada İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli ve Kayseri'de faaliyet gösteren makine üretim işletmelerinin ürün kalitesi etlinlik analizi bulanık veri zarflama analizi yöntemi ile uygulanmıştır. Ürün kalitesi etkinlik analizi, bulanık veri zarflama analizi modellerinden Despotis – Smirlis modeli ve Cook – Kress – Seiford modelleri ile ayrı ayrı uygulanmıştır. Ayrıca klasik veri zarflama analizi yöneti ile de etkinlik analizi yapılarak üç modelden elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Ürün kalitesi etkinlik analizi için girdi değişkenler olarak ürün kalitesinin düşük olmasının sonuçlarından "Ürün iadesi" ve "Yeniden İşleme" faktörleri alınmıştır. Garvin tararından belirlenen ürün kalitesi boyutları ise çıktı değişkenler olarak ele alınmıştır. Girdi ve çıktı değişkenlerine ilişkin veriler işletmelerin yöneticileri ile uygulanan bir anket yoluyla elde edilmiştir. Ayrıca çalışmada, Garvin tarafından belirlenen ürün kalitesi boyutlarının makine imalat sektörü için, ürün kalitesi bakımından sahip oldukları önem ağırlıkları da "Dematel tabanlı analitik ağ süreci (DANP)" yöntemi ile hesaplanmıştır.