Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Aile Eğitimi ve Danışmanlığı Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKÇEN BOZDEMİR
Danışman: Nalan Kahveci
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerin öz anlayış ve psikolojik dayanıklılık düzeylerinin yaşam doyumuna etkisini incelemektir. Ayrıca ebeveynlerin yaşam doyumu, öz anlayış ve psikolojik dayanıklılık düzeyleri ile çocuğun yaşı, cinsiyeti, engelli kardeşi olup olmadığı, engel türü, kaç yıldır özel eğitim aldığı ile anne babanın yaşı, çalışıp çalışmadığı, eğitim düzeyi, aile birlikteliği, sosyal desteğin varlığı gibi değişkenler açısından farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Bu doğrultuda araştırmanın evreni temsil etmesi için çalışma örneklemini Türkiye geneli 0-18 yaş özel gereksinimli çocuğa sahip anne ve babalar oluşturmaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde eğitim gören 0-18 yaş özel gereksinimli çocuğa sahip 373 gönüllü ebeveyn oluşturmakta olup bu katılımcılardan 307'si (%82,3) anne ve 66'sı (%17,7) baba katılımcıyı oluşturmaktadır. Araştırma ilişkisel tarama modeli kullanılan nicel bir çalışmadır. Araştırmada ebeveynlerin yaşam doyum düzeyini belirlemek amacıyla Yaşam Doyum Ölçeği (Dağlı, Baysal, 2016), öz anlayış düzeylerini belirlemek için Öz Anlayış Ölçeği (Deniz, Şahin ve Sümer, 2008), psikolojik dayanıklılık düzeylerini belirlemek için Yetişkinler İçin Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği (Basım, Çetin, 2011) veri toplama araçları kullanılmıştır. Ayrıca ailelerin eğitim durumu, çocuk sayısı, yaş, aile birlikteliği gibi sosyodemografik bilgilerini belirlemek için Kişisel Bilgi Formu kullanılmış ve bu değişkenlerin yaşam doyumu, öz anlayış, psikolojik dayanıklılık ile arasında anlamlı ilişki olup olmadığı incelenmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen verilerin analizinde SPSS v22.0 (Sosyal Bilimler İçin İstatistik Paket Programı) paket programından yararlanılmış, araştırmaya ait bulgular %95 güven aralığında ve %5 anlamlılık düzeyi göz önüne alınarak değerlendirilmiştir. Ayrıca tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız gruplarda t testi, regresyon ve korelasyon analizi kullanılmıştır. Özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlerin yaşam doyumu, öz anlayış ve psikolojik dayanıklılık puanı incelendiğinde; ebeveynlerin yaşı, çalışma durumu, eğitim düzeyi, birliktelik durumu, sahip olduğu çocuk sayısı, çocuğun cinsiyeti, sahip olduğu özel gereksinimli çocuk sayısı değişkenlerine göre anlamlı farklılık görülmediği tespit edilmiştir. Anne ya da baba olma değişkeninin ise yaşam doyumu ve öz anlayış düzeyini etkilemediği ancak psikolojik dayanıklılık düzeyi ile arasında anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Çocuğun engel türü değişkeni değerlendirildiğinde ebeveynlerin yaşam doyumu ve öz anlayış puanları arasında anlamlı farklılık olduğu ancak psikolojik dayanıklılık düzeyinde anlamlı farklılık olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Çocuğun yaş grubu ile özel eğitim ve rehabilitasyondan yararlanma süresi değişkenlerine göre ebeveynlerin öz anlayış ve psikolojik dayanıklılık puanının farklılaşmadığı sonucuna ulaşılırken yaşam doyum düzeyinin anlamlı düzeyde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Ebeveynlerin sosyal destek alma değişkenine göre psikolojik dayanıklılık ve yaşam doyum düzeyleri arasında anlamlı farklılık gözlenmezken öz anlayış düzeyinin sosyal destek almaya bağlı farklılık gösterdiği saptanmıştır. Diğer önemli bulgu ise ebeveynlerin yaşam doyumu, öz anlayış ve psikolojik dayanıklılık düzeyi arasında pozitif yönde ve orta düzeyde bir ilişkinin olduğu, psikolojik dayanıklılık ve öz anlayışın yaşam doyumunu yordadığıdır. Anahtar Kelimeler: Özel Gereksinim, Yaşam Doyumu, Öz Anlayış, Psikolojik Dayanıklılık.