Türkçe sözlü söylem yapısı ve artgönderim


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Genel Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2003

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYTAÇ ÇELTEK

Danışman: LÜTFİYE OKTAR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ÖZET Son 25-30 yılda dilbilgisi ve söylem çalışmalarının pek çoğu gönderim-izleme dizgeleri üzerinde yoğunlaşmaktadır. Bu çalışmalardan elde edilen bulgular, kullanılan gönderim-izleme dizgesi ile edimbilimsel ve söylemsel etkenler arasında güçlü bağlantılar olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, artgönderimsel örüntüleme ile söylem yapısının ilişkili olduğu savlanmaktadır. Çünkü söylem, aşamalı biçimde düzenlenmiş önermeler dizisidir ve söylemin bu aşamalı yapısının artgönderim kullanımında önemli rolü söz konusu olabilir. Bu savı temel alarak, bu çalışma Türkçe sözlü söylemde artgönderimsel örüntülemeyi ve bu örüntülemede etkili olan söylemin aşamalı yapısını belirlemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, 1. sözlü söylem yapısı içinde 3. kişi insan göndergeleri için kullanılan artgönderim örüntülerinin nasıl bir dağılım gösterdiği; 2. dağılımları belirlenen bu artgönderim örüntüleri ile söylemin retorik yapı özellikleri arasında nasıl bir ilişki olduğu sorularının yanıtları araştırılmıştır. Bu araştırmanın kuramsal çerçevesini, metinlerin, çizgisel boyutunun yanı sıra, biçimlendirilmelerinin ve anlamlandırılmalarının aşamalı bir şekilde gerçekleştirildiği görüşünü temel alan Aşamalı model oluşturmaktadır. Çalışmanın araştırma yöntemi olarak da, metinleri aşamalı bir biçimde düzenlenmiş önermeler kümesi olarak ele alan ve metinleri bileşen birimlerine ayırarak çözümlemeyi gerektiren Retorik Yapı Çözümlemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın veri tabanı bir televizyon programından alman 5 metinden oluşmaktadır. Türkçe sözlü söylem yapısında söylemin aşamalı yapısının artgönderimsel örüntülemede etkili olduğunu savladığımız bu çalışmada metinlerin çözümlemelerinden elde edilen bulgular çalışmanın savını doğrulamıştır.