Kuvvetler ayrılığı ilkesi bağlamında yasama, yürütme ve yargı organları arasındaki modern ilişkiler
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TÜRKER ERTAŞ
Danışman: OĞUZ ŞİMŞEK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kuvvetler ayrılığı, devletin üç temel fonksiyonu olan yasama, yürütme ve yargının farklı kurumsal yapılara ve farklı kişilere verilmesini öngören anayasal bir ilke olarak karşımıza çıkmaktadır. Kuvvetler ayrılığı ilkesi ile ulaşılmak istenen hedef, devlet iktidarını farklı kurumsal yapılar ve şahıslar nezdinde bölüştürerek keyfi yönetimin önüne geçmek ve bu suretle temel hak ve özgürlüklerin güvence altında olduğu bir siyasal düzen inşa etmektir. Kuvvetler ayrılığı ilkesi kendi içerisinde fonksiyonel kuvvetler ayrılığı, kurumsal kuvvetler ayrılığı ve şahsi kuvvetler ayrılığı olarak üç alt ilkeye ayrılmaktadır. Bu bağlamda, devlet iktidarının kanunları yapan yasama, kanunları uygulayan yürütme ile uyuşmazlık durumunda kanunları yorumlayan ve tatbik eden yargı şeklinde üç ayrı fonksiyon şeklinde sınıflandırılması fonksiyonel kuvvetler ayrılığı, kuvvetlerin fonksiyonel ayrılığı ile birlikte bu üç fonksiyonun farklı organlar tarafından yerine getirilmesi kurumsal kuvvetler ayrılığı, bu organlarda görev alan kişilerin birbirinden farklı olması şahsi kuvvetler ayrılığı ilkelerini ifade etmektedir. Başka bir deyişle, devlet iktidarının fonksiyonel temelde ayrılması fonksiyonel kuvvetler ayrılığı, kurumsal temelde ayrılması kurumsal kuvvetler ayrılığı, şahsi temelde ayrılması ise şahsi kuvvetler ayrılığı ilkelerini işaret etmektedir. Kuvvetler ayrılığı ilkesinin saf halinin aksine yasama, yürütme ve yargı organlarının birbirlerinden mutlak suretle ayrılmaları pek de mümkün değildir. Bu husus hem organların birbirlerini etkili bir şekilde denetleyerek frenlediği denetler ve dengeler sisteminin gerekliliği, hem de etkin yönetimin gerekleri açısından söz konusudur. Bundan dolayı yasama, yürütme ve yargı organları arasındaki karşılıklı ilişkiler kaçınılmazdır. Nitekim modern siyasal düzenlerde kuvvetler ayrılığı ilkesi, yasama ve yürütme organları açısından kuvvetler dengesi ilkesine evrilmiştir. Yargı organının ise yasama ve yürütme organlarından ayrı ve bağımsız olması elzemdir. Bununla birlikte gerek yargının yasama ve yürütmeyi denetlemesinde, gerekse yargıçların belirlenmesi ve yüksek mahkemelere üye seçiminde yargı organı, diğer ikisi ile kurumsal ve fonksiyonel bir ilişkiye girmektedir. Çalışma esas olarak kuvvetler ayrılığı ilkesinin modern anayasal devletlerdeki görünümüne ilişkindir. Bu bağlamda karşılaştırmalı anayasal düzenlerde yasama, yürütme ve yargı organları arasındaki koordinasyon ve işbirliği araçları ile denetleme ve denge mekanizmaları kuvvetler ayrılığı ilkesi bağlamında incelenecek, bu kapsamda birtakım değerlendirmelere ve önerilere yer verilecektir.