KİTLE FONLAMASI BAŞARI FAKTÖRLERİ ÜZERİNESİSTEMATİK LİTERATÜR TARAMASI
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMNA NOURI
Danışman: Çağatay Orçun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Kitle fonlaması, girişimcilerin bankalar, risk sermayedarları ve iş melekleri gibi geleneksel finansman mekanizmalarına erişememesi üzerine bir çözüm olarak ortaya çıkmıştır. Yıllar içinde kitle fonlaması, basit bir niş alternatif finansman yönteminden, 2025 yılında 28,44 milyar ABD doları değerinde olan ve dünya çapında tanınan bir finans sektörüne dönüştü (Qubit Capital, 2026). Bu büyüme, modern teknolojinin ortaya çıkması ve Kickstarter, Indiegogo ve ArtistShare gibi yeni kitle fonlaması platformlarının yaygınlaşmasıyla hız kazandı. Bu durum, akademik çevrelerin de büyük ilgisini çekmiştir. Kitle fonlaması üzerine, finans, sosyoloji, psikoloji, davranış analizi ve hatta sürdürülebilirlikle ilgili yönelimler gibi farklı disiplinleri de içeren çok sayıda araştırma yapılmaya başlanmıştır. Araştırmacılar farklı metodolojiler kullanmış, kitle fonlamasına farklı tanımlar getirilmiş ve başarısı da farklı şekillerde ele alınmıştır. Literatürdeki bu parçalanma, kitle fonlamasının başarısına yönelik tutarlı bir kılavuzun eksikliğine yol açmıştır. Bu tez, bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Kitle fonlamasının başarı faktörleri konusunu ele alan bu çalışma, 198 hakemli makalenin sistematik bir literatür incelemesidir. Bu faktörler 2010 ile 2026 yılları arasında yayınlanmıştır. Makaleler esas olarak Web of Science’ta tespit edilmiş veya Google Scholar ve SSRN ile desteklenmiştir. Kitle fonlaması üzerine yapılan ve tarama kriterlerini karşılayan makaleler, seçilmek üzere PRISMA protokolüne uygun titiz bir dahil etme ve hariç tutma sürecinden geçirilmiştir. Bu makalelerden toplam 517 başarı faktörü çıkarılmıştır; ancak sıralama sürecinden sonra bunlardan sadece 68’i birden fazla kez bahsedilmiş ve 29'ü yeterince sık alıntılanarak ilgili kabul edilmiştir. Bu faktörler 6 kategoriye ayrılmıştır. Bu bulgulara göre, en üst sıralarda yer alan faktörler ‘Sosyal Medya, Etkileşim ve Bağlılık (56)’, ‘Sık Proje Güncellemeleri (55)’ ve ‘Medya Zenginliği ve Görsel İçerik (56)’dir. Bu durum, kitle fonlamasının temelde sosyal ve iletişimsel bir olgu olduğunu kanıtlamaktadır. Kitle fonlaması temelde bir finansal model olarak kabul görmesine karşın, finansal faktörler nihai listede beklenmedik bir şekilde daha alt sıralarda yer almıştır. Kitle fonlaması türüne dayalı ikinci bir sınıflandırma da gerçekleştirilmiştir. Bu sınıflandırma, başarı faktörlerini alıntı sıklığına göre dört farklı kategoriye ayırmaktadır: Ödül tabanlı kitle fonlaması, pay tabanlı kitle fonlaması, bağış tabanlı kitle fonlaması ve borç tabanlı kitle fonlaması. Her kitle fonlaması türünün kendine özgü belirleyici faktörleri bulunmaktadır. Ödül tabanlı kitle fonlamasında bu faktörler ‘Sık Proje Güncellemeleri’ ve ‘Sosyal Medya, Etkileşim ve Bağlılık’tır. Pay tabanlı kitle fonlamasında ise ‘Sürdürülebilirlik Odaklılık’ ve ‘Ekip Büyüklüğü’ öne çıkmaktadır. Bağış tabanlı kitle fonlamasında en çok atıf alan faktörler ‘Sık Proje Güncellemeleri’ ve ‘Sosyal Medya, Etkileşim ve Bağlılık’tır. Borç tabanlı kitle fonlamasında ise literatürdeki büyük boşluk nedeniyle kesin bir sıralama yapılamamıştır. Buna rağmen, ‘Borçlunun Borç skoru’ ve ‘Platform İtibarı ve Kalitesi’ en dikkat çekici faktörler olarak öne çıkmaktadır.