Öğrenme için evrensel tasarım öğretmen öz-yeterlik ölçeği'nin geliştirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELVİHAN EROĞLU GARİP
Danışman: Ayşe Dolunay Sarıca
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Eğitimde güncel yaklaşımlardan olan öğrenme için evrensel tasarım (ÖET), evrensel tasarım ilkelerinin öğrenme-öğretim süreçlerine uygulanması ile oluşturulmuş ve beyin araştırmalarıyla desteklenmiş bir öğrenme tasarımıdır. Öğrenenleri ve öğrenmenin nasıl gerçekleştiğini temel alan ÖET'e dayalı programlar öğrenen merkezli, öğrenme engellerini ortadan kaldıran, bireysel farklılıkları gözeten ve bireysel gereksinimlere yanıt veren esnek yapıdadır. ÖET'e dayalı öğrenme süreçlerinin geleneksel yaklaşımlara göre öğrenme çıktıları bakımından daha etkili olduğu görülmekle birlikte çalışmaların çoğunlukla tek bir derse ya da konuya ilişkin ÖET'e dayalı program tasarımı ve etkililiğini sınadığı görülmektedir. Türkiye'de ise, ÖET konulu araştırmaların oldukça sınırlı olduğu dikkat çekmektedir. Dünyada olduğu kadar Türkiye'de de ÖET'in sistematik ve kapsamlı uygulamalarının gerçekleştirilebilmesi için ilk aşamada öğretmenlerin ÖET yeterliklerine etki eden etmenlerin belirlenmesi ve müdahalelerin bu doğrultuda geliştirilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla bu araştırmanın amacını, Türkiye'de görev yapan öğretmenlerin ÖET öz-yeterliklerini etkileyen değişkenlerin belirlenmesi oluşturmaktadır. Türkiye için alanyazında ÖET öz-yeterliklerine ilişkin herhangi bir ölçme aracı bulunmadığından, araştırma ölçek geliştirme ve ana uygulama olmak üzere iki aşamada gerçekleştirilmiştir. Nicel olarak tasarlanan araştırmanın ölçek geliştirme aşamasında, Öğrenme İçin Evrensel Tasarım – Öğretmen Öz-Yeterlik Ölçeği'nin (ÖET-ÖY) psikometrik özellikleri sınanmıştır. Bu süreçte İzmir İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı K-12 devlet okulları ile özel okullarda görev yapan ve araştırmaya katılım onayı veren 321 öğretmene araştırmacı tarafından geliştirilen Sosyo-Demografik Bilgi Formu ile kapsam geçerliği yapılan ve 46 maddeden oluşan ÖET-ÖY uygulanmıştır. Verilerin SPSS for Windows 25 ve AMOS programlarına aktarılmasıyla birlikte ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Doğrulayıcı ve açımlayıcı faktör analizi sonuçlarına göre ÖET-ÖY iyi uyum indeksleriyle 28 maddeden oluşan beş faktörlü bir yapı sergilemiştir. Ayırt edici geçerlik bulguları ise ölçeğin alt ve üst %27'lik puan dilimlerini anlamlı düzeyde ayırt ettiği yönündedir. Güvenirliğe ilişkin bulgular da, tüm ve alt ölçeklerde iç tutarlılık ve test tekrar test güvenirliğin doyurucu düzeyde olduğunu göstermiştir. İkinci aşama olan ana uygulamada, aynı evren içerisinde yer alan ancak farklı katılımcılardan oluşan 311 kişilik bir örnekleme ölçek geliştirme aşamasında kullanılan Sosyo-Demografik Bilgi Formu ile ÖET-ÖY'nin son versiyonu uygulanmıştır. Bulgular, ÖET-ÖY alt ölçek puanlarını anlamlı düzeyde yordayan değişkenlerin cinsiyet, hizmet içi eğitim alma ve özel gereksinimli öğrencilerin genel eğitime katılımlarına yönelik görüşler olduğunu göstermiştir. Buna göre cinsiyet tüm alt ölçeklerde; hizmet içi eğitim alma "Aktif katılım ve destekler" ile "Fiziki düzenlemeler ve yönergeler" alt ölçeklerinde; özel gereksinimli öğrencilerin genel eğitime katılımlarına yönelik olumlu görüşlerin "Fiziki düzenlemeler ve yönergeler" ile "Motivasyon ve ifade" alt ölçeklerinde yordayıcı değişkenler olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda bulgular, özel eğitim/kaynaştırma/bütünleştirme konulu hizmet içi eğitimlerden yararlanmamış, özel gereksinimli öğrencilerin genel eğitimden yararlanmalarına olumlu bakmayan erkek öğretmenlerin ÖET öz-yeterliklerinin geliştirilmesi gereğine işaret etmektedir. Sonuç olarak, bu çalışmanın gelecek dönemlerde ÖET öğretmen eğitimi programlarının şekillenmesine anlamlı katkılar getireceğine inanılmaktadır. Araştırmanın, Türkiye'de ÖET öğretmen öz-yeterliklerinin ölçülmesinde geçerli ve güvenilir bir ölçme aracını sunmasının da ikincil bir katkı olduğu düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Öğrenme için evrensel tasarım, eğitimde bütünleştirme, öğretmen, öz-yeterlik, ölçek.