Dijital oyun bağımlılığının bilişsel davranışçı model kapsamında yetişkinlerde incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH ERDOĞAN
Danışman: Gülay Dirik
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dijital oyunların yaygınlaşmasıyla birlikte bireylerin oyun oynama davranışları yalnızca boş zaman etkinliği olmaktan çıkmış, bazı bireylerde bağımlılık düzeyine ulaşmıştır. Bu bağlamda dijital oyun bağımlılığı hayatın birçok yönünü etkileyen ve psikososyal etkenlerle şekillenen bir sorun olarak ele alınmalıdır. Bu tez çalışmasının amacı, dijital oyun bağımlılığını bilişsel davranışçı bir model çerçevesinde incelemektir. Araştırmada öz denetim yoksunluğu, duygu düzenleme güçlüğü, dijital oyun oynama motivasyonu, sosyal yeterlilik ve internette sosyal etkileşim tercihi gibi değişkenlerin dijital oyun bağımlılığı üzerindeki etkisi ile bu değişkenler arasındaki ilişkiler test edilmiştir. Ayrıca dijital oyun bağımlılığının olumsuz sonuçlarından olabileceği düşünülen depresyon, anksiyete ve stres düzeyleri de çalışmaya dahil edilmiştir. Bu değişkenler ile dijital oyun bağımlılığını etkileyen ortak faktörleri belirlemek amacıyla regresyon analizlerinde psikolojik sıkıntıların (Depresyon, kaygı ve stres) da yordayıcıları incelenmiştir. Araştırma, 18 yaş ve üzerindeki yetişkin bireylerden oluşan bir örneklem grubuyla yürütülmüştür. 615 katılımcıdan elde edilen veriler Sosyodemografik Bilgi Formu, Genelleştirilmiş Problemli İnternet Kullanım Ölçeği-2, İnternet Oyun Oynama Bozukluğu Ölçeği – Kısa Form, Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği, Sosyal Yeterlilik Ölçeği, Dijital Oyun Oynama Motivasyonu Ölçeği ve Depresyon, Anksiyete, Stres Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Veriler SPSS 27 programı ile analiz edilmiştir. Betimsel istatistiklerin ardından korelasyon, çoklu regresyon, aracılık ve düzenleyicilik analizleri yapılmıştır. Elde edilen bulgular, oyun oynama süresi arttıkça bağımlılık puanlarının da arttığını göstermiştir. Öz denetim yoksunluğu, duygu düzenleme güçlüğü ve dijital oyun oynama motivasyonu dijital oyun bağımlılığı ile pozitif yönde ilişkili bulunmuştur. Duygu düzenleme güçlüğü, öz denetim yoksunluğu ve dijital oyun oynama motivasyonunun dijital oyun bağımlılığını yordadığı tespit edilmiştir. Aracılık analizlerinde internette sosyal etkileşim tercihi ile dijital oyun bağımlılığı arasında öz denetim yoksunluğu ve duygu düzenleme güçlüğünün aracılık rolü olduğu bulunmuştur. Araştırmanın bulguları, dijital oyun bağımlılığının dijitalleşen dünyada gittikçe artan bir sorun olduğunu ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar doğrultusunda, dijital oyun bağımlılığına yönelik müdahale programlarının yalnızca oyun süresini sınırlandırmaya değil, bireyin oyun oynama motivasyonu dikkate alınarak bireyin öz denetim becerilerinin geliştirilmesine, duygusal farkındalığın artırılmasına ve sosyal becerilerin desteklenmesine odaklanması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Dijital Oyun Bağımlılığı, Sosyal Yeterlilik, Dijital Oyun Oynama Motivasyonu, Depresyon, Anksiyete, Stres, Öz denetim, Duygu Düzenleme, İnternette Sosyal Etkileşim Tercihi