İnme geçiren kişilerin yaşadıkları psikolojik sıkıntıları azaltmaya, yaşam kalitelerini ve sosyal destek düzeylerini artırmaya yönelik bakım veren destekli BDT temelli bir müdahale programının geliştirilmesi ve etkililiğinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BAŞAK DURDU AKGÜN
Danışman: GÜLAY DİRİK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnme, dünya genelinde sık karşılaşılan ani başlangıçlı bir nörolojik rahatsızlıktır. İnme geçiren bireyler ve bakım veren aile üyeleri bu sürece hazırlıksız yakalanmaktadırlar. Hastalık, kişilerin yaşam planlarının tamamen değişmesine, fiziksel ve psikolojik yönden ciddi etkilere neden olmaktadır. Psikolojik etkiler arasında bilişsel bozukluklar, depresyon, anksiyete, sosyal etkileşimde azalma sayılabilir. Söz konusu psikolojik sorunlar aynı zamanda yaşam kalitesini ve rehabilitasyon süreçlerini de olumsuz yönde etkileyebilmektedir. İnme sonrası süreçte bakım verenlerin de çeşitli nedenlerle stres ve psikolojik sıkıntılar yaşadıkları ve değişen yaşam koşullarına bağlı yaşam kalitelerinde düşüşler olduğu göz önüne alındığında, yalnızca hastalara yönelik değil, bakım verenleri de kapsayan bütüncül bir müdahale programının geliştirilmesi önem taşımaktadır. Bu nedenle bu çalışma inme geçiren bireylerin yaşadıkları psikolojik sıkıntıları azaltmaya, yaşam kalitelerini ve sosyal destek düzeylerini artırmaya yönelik, bakım veren destekli BDT temelli bir müdahale programının geliştirilmesini ve geliştirilen bu programın etkililiğinin incelenmesini amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini Ege Üniversitesi Hastanesi'nde tedavi görmekte olan yaşları 27 ile 80 arasında değişen 39 inme geçiren birey ve yaşları 31 ile 79 arasında değişen 39 bakım vereni oluşturmaktadır. Katılımcılar seçkisiz olarak müdahale (inme geçiren s=20; bakım veren s =20) ve bekleme listesi kontrol (inme geçiren s=19; bakım veren s=19) grubuna atanmıştır. Müdahalenin etkisini inceleyebilmek için inme geçiren bireylere Kişisel Bilgi Formu, Modifiye Barthell İndeksi, Standardize Mini Mental Test, Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği, İnmeye Özgü Yaşam Kalitesi Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği uygulanmış; bakım veren aile üyelerine ise Kişisel Bilgi Formu, Bakım Verme Yükü Ölçeği, Depresyon, Anksiyete, Stres Ölçeği-21 ve Kısa Form 12 İkinci Versiyon uygulanmıştır. Müdahale grubundaki katılımcılardan inme geçiren bireylere 8 seans, bakım verenlere ise 2 seans, yaklaşık 45-50 dakika süren BDT temelli müdahale uygulanmıştır. Kontrol grubu ise standart tedavisine devam etmiştir. Her iki gruptan da ön test, son test ve izlem ölçümleri alınmıştır. Müdahalenin etkililiğini incelemek amacıyla 2 (müdahale ve kontrol) x 3 (ön test, son test, izlem) karma desen varyans analizleri uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre geliştirilen müdahale; inme geçiren bireylerin depresyon, anksiyete puanlarını azaltmış; yaşam kalitesinin tüm alt alan puanlarını ve algılanan sosyal destek puanlarını arttırmış, söz konusu kazanımlar bir ay süreyle korunmuştur. Buna ek olarak bakım verenlerinse bakım verme yükü, depresyon, anksiyete ve stres puanlarını azaltmış; yaşam kalitesi alt alanlarından bazılarının (rol güçlüğü-emosyonel-, ağrı, genel sağlık, canlılık) puanlarını arttırmış, söz konusu kazanımlar bir ay süreyle korunmuştur. Sonuç olarak geliştirilen müdahale inme geçiren bireyler ve bakım verenlerin psikolojik iyiliğine katkı sağlamıştır. Araştırmanın sonuçları, güçlü ve sınırlı yönleri ilgili alan yazın temelinde tartışılmış ve gelecek çalışmalar için öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: BDT, İnme, Depresyon, Anksiyete, Yaşam Kalitesi, Sosyal Destek, Bakım Veren, Bakım yükü, Stres