Konak ilçesinde 65 yaş ve üzeri bireylerin iyileştirici sağlık hizmetlerinde birinci basamağı kullanımı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İBRAHİM PADIR

Danışman: ŞERİFE REYHAN UÇKU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Konak ilçesinde yaşayan 65 yaş ve üzeri bireylerin, iyileştirici sağlık hizmetlerinde birinci basamağı kullanım düzeylerini belirlemek, kullanımı etkileyen etmenleri değerlendirmek, birinci basamakta yaşlılara sunulan hizmetin niteliğini incelemektir. Yöntem: Kesitsel tipte, çözümleyici bir çalışmadır. Araştırma evrenini, Konak ilçesindeki Aile Hekimliği Birimlerine (AHB) kesin kayıtlı 65 yaş ve üzeri nüfus (49,845 kişi) o oluşturmuştur. Bu evreni temsil eden örnek büyüklüğü 381 kişi olarak hesaplanmış, %20 yedekle birlikte 457 kişiye ulaşılması planlanmıştır. Basit rasgele örnekleme yöntemi kullanılarak örnek seçimi yapılmıştır. Araştırma sonunda 330 yaşlıya ulaşılmıştır. Örneğe çıkan yaşlıların evlerine gidilerek, anket aracılığıyla yüz yüze görüşme yöntemiyle veri toplanmıştır.Bağımlı değişkeni iyileştirici sağlık hizmetlerinde son başvuruda birinci basamağın kullanımıdır.Hizmetin niteliği diabetes mellitus(DM) tanısı alan yaşlılara sunulan hizmet üzerinden değerlendirilmiştir. Bulgular: Yaşlıların %39.5'inin 3-4 çocuğu olduğu, %56.4'ünün çocuklarıyla her gün görüştüğü saptanmıştır. Merdiven inip-çıkma dışındaki günlük yaşam aktivitelerini (GYA) %90'dan fazlasının yapabildiği, %57.6'sının ev dışında yardıma gereksinim duyduğu belirlenmiştir. Yaşlıların %84.2'si kronik bir hastalığı olduğunu, %26.9'u en son yaşadığı sağlık sorununda AHB'ye gittiğini belirtmiştir.Tek değişkenli çözümlemelerde çocuklarıyla her gün görüşmeyenlerin, genel olarak sağlık sorunları için AHB'yi yeğleyenlerin, anlamlı olarak daha fazla birinci basamağı kullandıkları bulunmuştur.Lojistik regresyon analizinde evlilerin ve genel olarak birinci basamağı yeğleyen yaşlıların, son sağlık sorunlarında birinci basamağı daha fazla kullanmış oldukları saptanmıştır.Hizmet niteliği açısından DM tanısı alan yaşlıların kayıtlarının değerlendirilmesi sonucunda, beklenen hizmet ölçütlerinin tamamının yapıldığı yaşlının bulunmadığı görülmüştür. Sonuç: Yaşlıların çoğunluğunun oturdukları yere en yakın sağlık kurumu birinci basamak olduğu ve sağlık sorunlarında en çok birinci basamağı yeğledikleri, ancak kronik hastalık tanısının ve izleminin daha çok birinci basamak sağlık kurumları dışındaki kurumlar tarafından yapıldığı saptanmıştır. Anahtar Sözcükler: Birinci basamağın kullanımı, yaşlılar, iyileştirici sağlık hizmetleri