Türkçe konuşmada akıcısızlık: Psikodilbilimsel bir inceleme

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dilbilim Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYŞE ALTIPARMAK

Danışman: GÜLMİRA KURUOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı anadili Türkçe olan konuşmacılarda gözlemlenen dolu durak, tereddüt, uzatma, yanlış başlangıç, dil sürçmesi, tekrar türü konuşma akıcısızlıklarının yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve konuşma durumu (hazırlıklı/hazırlıksız) değişkenlerine göre farklılıklar gösterip göstermediğini analiz etmektir. Çalışma, İzmir ve Eskişehir illerinde yaşayan toplam 84 katılımcı ile yapılmıştır. Katılımcılar 4-8, 18-23, 33-50 ve 50 üzeri olmak üzere 4 yaş grubuna ayrılmış, grupların cinsiyet dağılımı eşit olarak düzenlenmiştir. 33-50 ve 50 üzeri yaş grubu katılımcılar eğitim düzeylerine göre iki alt gruba ayrılmıştır. Her katılımcının en az 300 sözcükten oluşan konuşma örnekleri yüz yüze görüşmeler vasıtasıyla toplanmış ve çevriyazıya dönüştürülmüştür. Toplam 156 adet kayıttan elde edilen veriler Wilcoxon Signed-Rank Testi, Mann-Whitney U Testi ve Kruskal-Wallis Tek Yönlü Varyans Analizi ile analiz edilmiştir. Sonuç olarak, yaş değişkeni bağlamında; 4-8 yaş grubunun dolu durak haricindeki tüm akıcısızlık türlerini diğer yaş gruplarından daha fazla ürettiği, 50 üzeri yaş grubundakilerin ise tereddüt ve uzatma türü akıcısızlık üretiminin 18-23 ve 33-50 yaş grubu katılımcılardan daha fazla olduğu ve akıcısızlık üretim miktarlarının 4-8 yaş grubu çocukların akıcısızlık üretim miktarlarına yakın olduğu görülmüştür. Cinsiyet değişkeni bağlamında; 4-8 ve 50 üzeri yaş grubu katılımcıların akıcısızlık üretiminin cinsiyet değişkeninden etkilenmediği, 18-23 ve 33-50 yaş grubu katılımcılarda dolu duraklar ve tekrarlar haricindeki diğer akıcısızlık türlerinin erkeklerde daha fazla görüldüğü gözlemlenmiştir. Eğitim düzeyi arttıkça dolu durak türü akıcısızlıkların arttığı görülmüştür. Diğer akıcısızlık türleri için ise farklı değişkenlerin birbirleriyle etkileşerek akıcısızlık üretimi üzerinde tek tip bir etki yaratmadığı gözlemlenmiştir. Konuşma durumu değişkeni bağlamında; uzatma, dil sürçmesi, tekrar türü akıcısızlıkların hazırlıklı konuşmada hazırlıksız konuşmaya kıyasla daha fazla görüldüğü tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Psikodilbilim, Konuşma Üretimi, Konuşma Akıcısızlıkları