II. dünya savaşı döneminde (1939-1945) basında yurttaşlık eğitimi aktarımı

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: CEM AKAR

Danışman: DOĞAN DUMAN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmanın amacı İkinci Dünya Savaşı sürecinde (1939-1945) Türkiye'de okutulan yurt bilgisi ders kitapları üzerinden hareketle ulusal basında yurttaşlık eğitimi aktarımının etkisini belirlemektir. Araştırma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, İkinci Dünya Savaşı'nın nedenleri, sonuçları ve savaşın Türkiye'nin iç ve dış politikası üzerindeki etkisi ve Milli şef döneminin siyasal yapısı ile hükümet-basın arasındaki ilişki incelenmiştir. İkinci bölümde, Milli Şef döneminin eğitim, tarih, kültür ve yurttaşlık eğitimi gibi önemli başlıkları incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Tarık Emin Rona ve Tezer Taşkıran'ın yurt bilgisi ders kitapları üzerinden ulusal basında yurttaşlık eğitimi aktarımı incelenmiştir. Varolan çalışmada, nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Yurt bilgisi ders kitaplarının içerik analizi yapılmış ve ulusal basında yurttaşlık eğitimi ile ilgili haberlerin, köşe yazılarının ve beyanatların söylem analizi yapılmıştır. 1939-1945 yılları arasında yayınlanan Yeni Sabah, Tasvir-i Efkâr, Vatan, Ulus, Vakit, Akşam, Cumhuriyet, Haber Akşam Postası, İkdam-Gece Postası, Son Posta, Son Telgraf, Tan, Tanin, Yeni Sabah ve En Son Dakika gazeteleri incelenmiştir. Ayrıca, Amcabey, Bozkurt, Büyük Doğu, Görüşler, İnanç, Öğretmen Sesi, Türk Çocuğu, Türk Kadını, Ülkü, Yurt ve Dünya, Yavru Türk ve Yeni Adam dergileri incelemiştir. Sonuçta, 15 ulusal gazete ve 12 ulusal dergi incelenerek doküman analizi yapılmıştır. Varolan çalışmada, yurt bilgisi ders kitapları ile ulusal basının yurttaşlık eğitimine katkıları hakkında önemli bulgular elde edilmiş bulunuyor. Savaş süresince ulusal basının bir okul kurumu gibi yurttaşı eğitmeye çalıştığı görülmektedir. Basın mensupları yurttaşa bireyin kendisine, topluma ve devlete ne tür fedakârlıklar yapması ve vazifelere neden boyun eğilmesinin gerektiğini detaylı şekilde açıklamıştır. Neticede, bu araştırmada ulusal basının yurttaşın eğitilmesinde Türk milliyetçiliğini bir temel referans olarak aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bir başka önemli sonuç yurttaşın, hak ve özgürlükleri vazifeler ile ilişkilendirmiş olmasıdır.