Çağdaş felsefede ateist hümanistlerin dine yönelttiği itirazlar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2003
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAKAN GÜNDOĞDU
Danışman: OSMAN BİLEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:ÖZET Çağdaş ateist hümanizm dinin rasyonel, epistemolojik ve pratik temellerine yönelik ciddi itirazlarda bulunmuştur. Bu çalışmada, söz konusu itirazların mahiyeti ve geçerliliği tartışılarak hümanizmin kendisinin de dine yüklenen işlevleri üstlenip üstlenmediği değerlendirilmiştir. Sonuçta, hümanist itirazların sınırlı bir geçerliliği bulunduğu kabul edilmekle birlikte, dini savunmak için kullanılan teistik iddiaların dayandıkları mantıksal temeller ile hümanizmin itirazlarının dayandığı mantıksal temellerin farklılığı vurgulanarak, dine teist ve hümanist yaklaşımların aslında birbiriyle uzlaşması imkansız ilgilere dayandığı ortaya konulmuştur. Çalışma üç ana bölüm ve giriş ve sonuçtan oluşur. Girişte, "ateist hümanizm" terkibi çözümlenerek, "çağdaş" ateist hümanizmin hem tabiatçı, antroposentrik, hümaniteryen, radikal bir hümanizm hem varlığı lehinde yeterli kanıt bulunmadığı gerekçesiyle Tanrı inancından yoksun olma anlamında negatif bir ateizm hem de dinsiz bir yaşam biçimini benimseme anlamında pratik bir ateizm olduğuna işaret edilmiştir. Birinci bölüm dinin rasyonel temellerine yöneltilen itirazlar üzerinde durur. Ontolojik, kozmolojik ve teleojik delillerin sağlamlılık ve geçerliliği ile ilgili tartışmaların sonunda şu sonuca dikkat çekilmiştir: Tanrı inancı ne rasyonel ne de irrasyonel sayılamaz, ancak yine de makul bir inançtır. İkinci bölüm, hümanizm ve teizm arasındaki tartışmalarda hümanizmin benimsediği epistemolojik tutumun negatifliğine işaret eder; imancılık ve kanıtçılık gibi dinin epistemolojik temellerine yöneltilen itirazları ele alır. Hümanistlerin, imancılık ve kanıtçılığın dayandığı Berkeleyci idealizm, (özcü) temelcilik ve aşırı şüphecilikle ilgili sorgulamalarına yer verir. Üçüncü bölüm iki kısımdan oluşur. Birincisi dinin psikolojik-sosyolojik ve ahlakî olmak üzere pratik temellerine yöneltilen itirazlarla ilgilidir. İkinci kısımda ise, işlevselci ve özcü din anlayışları çerçevesinde hümanizm ve din arasındaki ilişki sorgulanmaktadır. v