İşgücü piyasasında dönüşüm ve sosyal koruma

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: İBRAHİM DEMİRBİLEK

Danışman: ZEKİ ERDUT

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Geleneksel sosyal güvenlik sistemleri, klasik dönem işgücü piyasası yapısına göre kurgulanmıştır. Klasik dönemde örgütlü ve bağdaşık yapı sergileyen işgücü piyasası, talebe bağlı esnek üretimin geçerli olduğu küresel dönemle birlikte değişim ve dönüşüme uğramıştır. İşgücü piyasası, küresel dönem değer zincirleri ve düzenleme biçimi doğrultusunda küresel düzlemde katmanlaşarak ayrışık hale gelmiştir. Formel istihdamın geçerli olduğu klasik dönemde sosyal güvenliğe erişim, ücretli ve tam süreli çalışmaya dayalı olan standart çalışmayla bağlantılıdır. Arızi haller harici standart iş ilişkisine bağlı olarak aktif yaşam süresince çalışan bireyler, önceden tanımlı olan risklerin herhangi birine maruz kalmaları halinde koruma kapsamına alınarak, geçici ya da kalıcı risklerden kaynaklı gelir yoksunluklarının giderilmesi sağlanmıştır. Tali konumda olan sosyal yardımların aracılığıyla da sosyal koruma kapsamı genişletilmiştir. Esnek üretim ve esnek işgücü yapısının belirgin olduğu günümüz küresel dönem yapılanma biçiminde, klasik dönemdeki haliyle bireylerin aktif yaşam süresinin tamamında tek bir çalışma biçimi içinde olabilmeleri mümkün görünmemektedir. Günümüzde bireyler, aktif yaşam süresi içinde birden fazla işyerinde, aynı anda birden fazla işverene bağlı olarak ya da dönemsel olarak kendi hesabına çalışabilmektedir. Teknolojik alanda yaşanan gelişme ve değişimler sonucu ortaya çıkan yeni tür ekonomik yapılanmaların da etkisiyle günümüz iş ve istihdam yapıları ile çalışma biçimleri giderek klasik dönemdeki biçimlerinden ayrışmaktadır. İşgücü piyasasında yaşanan bu yöndeki değişim ve dönüşüm, geleneksel sosyal güvenlik sistemlerinin sağladığı korumaya erişimi engellemektedir. Esneklik ve eğretilik sonucu birincil gelir yönünden gelir yoksunluğu ve güvencesizliğine maruz kalan işgücünün, sosyal korumaya da erişimini engellemektedir. Böylece birincil gelir dağılımının yanı sıra ikincil gelir dağılımı yönüyle de eşitsizlik, güvencesizlik, yoksulluk ve yoksunluklar artış eğilimine girmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Koruma, İşgücü Piyasasında Dönüşüm, Katmanlı İşgücü Piyasası, Formel İstihdam, Enformel İstihdam, Standart Çalışma, Standart Dışı Çalışma, Yükselen Eşitsizlikler.