Kualia Problemini Yeniden Değerlendirmek: Enaktivizm

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Felsefe Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Elif Duran

Danışman: Hakan Çörekcioğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, kualia probleminin fizikalist indirgemeciliğin içerdiği temel ontolojik varsayımlardan kaynaklandığını savunmakta ve bu sorunun aşılabilmesi için alternatif bir düşünsel çerçeve önermektedir. İlk olarak, problemin tarihsel-felsefi arka planı ortaya konarak, Kartezyen zihin-beden düalizmi ile modern bilim anlayışının kesişiminden doğduğu ileri sürülmektedir. Ardından, indirgemeci yaklaşımların tarihsel gelişimi incelenmekte ve bu yaklaşımların, bilinçli deneyimin öznel niteliğini açıklamadaki yetersizlikleri tartışılmaktadır. Böylece, indirgemeci yaklaşımın bilinçli deneyimin öznel doğasını açıklamada karşılaştığı içsel tutarsızlıkları görünür kılarken, anti-indirgemeci yaklaşımların bu çıkmazlara sunduğu felsefi olanaklara işaret edilmektedir. Bu çalışmanın temel savı, kualia probleminin çözüm gerektiren bir mesele değil, indirgemeci bilim anlayışının ortaya çıkardığı yapay bir sorun olduğu ve ancak bu anlayışın varsayımlarının sorgulanmasıyla aşılabileceğidir. Bu bağlamda enaktif yaklaşım, yaşam-zihin sürekliliği, bedenlenmiş deneyim ve refleksiyonel bilim anlayışı etrafında şekillenen alternatif bir paradigma olarak sunulmakta; enaktif yaklaşımın yalnızca indirgemeci modellere değil, diğer anti-indirgemeci ve eleyici yaklaşımlara karşı da daha tutarlı bir perspektif geliştirdiği öne sürülmektedir. Enaktif yaklaşım, bilinçli deneyimin indirgenemez yapısını bedenlenmiş yaşantının sürekliliği içinde yeniden düşünmeye imkân tanıyarak, kualia problemini doğuran kuramsal çerçeveyi sorgulayan bütünlüklü bir perspektif sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kualia, Fizikalizm, Enaktif Yaklaşım, İndirgemecilik, Anti-İndirgemecilik