Çeviri Çocuk Kitaplarında Yer Alan Eğitsel İletiler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESRA ÖZDEN
Danışman: NEVİN AKKAYA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çocuk edebiyatı yerli ve çeviri yapıtlar fark etmeksizin eğiticilik sorumluluğunu kurgu içinde yer alan eğitsel iletiler aracılığıyla yerine getirmektedir. Bu çalışma çeviri çocuk kitaplarında yer alan eğitsel iletilerin incelenmesini içermektedir. Çalışmanın veri kaynağını farklı yayınevlerinden çıkan öykü ve roman türündeki 6-13 yaş aralığına uygun olarak belirlenen 30 çeviri çocuk kitabı oluşturmaktadır. Söz konusu kitaplar nitel araştırma yöntemlerine bağlı olarak içerik analiziyle incelenmiştir. Çocuk ve çocukluğun tanımı yapılarak başlanan çalışma, bu kavramların günümüze kadar nasıl boyut değiştirdiğini, çocuk edebiyatının ne olduğunu, nasıl ortaya çıktığını, ne şekilde gelişim gösterdiğini, çocukların gelişim dönemlerindeki yeri ve önemini, çocuk edebiyatının önemi ve işlevlerini, ilkelerini; çeviri çocuk edebiyatının özelliklerini, ileti kavramının ne olduğu ve gelişim dönemlerine göre hangi özellikleri taşıdığını kapsamına almıştır. Ardından alan yazında çalışma konusuyla ilgili daha önce yapılan çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmada eğitsel iletiler kişilik gelişimini destekleyen, toplumsal gelişimi destekleyen ve zihinsel gelişimi desteklen eğitsel iletiler olmak üzere üç kategori doğrultusunda değerlendirilmiştir. Önceden belirlenen bu kategoriler Sedat Sever tarafından kaleme alınan "Çocuk ve Edebiyat" (2017) adlı yapıtında yer alan gelişim dönemleri dikkate alınarak seçilmiştir. Çalışmada incelenen kitaplar araştırmacı ve danışman tarafından okunarak söz konusu kategorilere ait iletiler sözcük biçiminde çıkarılmış ve kodlanmıştır. Saptanan iletilerin geçerlik ve güvenirliğinin denetlenmesi amacıyla Miles ve Huberman tarafından geliştirilen iç tutarlılık olarak adlandırılan görüş birliği formülü uygulanmış ve bunun sonucunda üç farklı uzman ve araştırmacının kodları arasındaki uyuşma oranı hesaplanarak güvenirlik sağlanmıştır. Yabancı dillerden Türkçeye aktarılan çocuk öykü ve romanlarında belirlenen eğitsel iletilere çalışma içerisinde detaylı bir biçimde yer verilmiştir. Çalışma sonucunda çeviri çocuk kitaplarında 641 eğitsel ileti tespit edilmiş ve olumsuz iletilere rastlanmamıştır. Söz konusu iletilerden 388'sini kişilik gelişimini destekleyen eğitsel iletiler, 161'ini toplumsal gelişimi destekleyen eğitsel iletiler, 92'sini ise zihinsel gelişimi destekleyen iletiler oluşturduğu belirlenmiştir. Kişilik gelimini destekleyen eğitsel iletilerde en fazla "hayattan zevk almak/ yaşama bağlılık/ mutluluk" iletisi; toplumsal gelişimi destekleyen eğitsel iletilerde en fazla "sevgi" iletisi; zihinsel gelişimi destekleyen eğitsel iletilerde ise en fazla "bilginin aktarımı" iletisinin olduğu görülmüştür. Çeviri çocuk kitaplarında tespit edilen eğitsel iletilerin çocuk okurun anlam evrenine, düş ve düşlem gücüne, gelişim düzeyine uygun olarak yapılandırıldığı ve bu doğrultuda anlatının kurgusunun içine sindirildiği, söz konusu iletilerin duyumsatılmasında salt öğreticilikten ve yetkecilikten, öğüt ve emirden uzak durulduğu, kültürel unsurlarla ilgili iletilerin aktarılmasında dikte edici ve baskıcı tavırdan, kültür emperyalizminden sakınıldığı sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çocuk edebiyatı, çeviri çocuk edebiyatı, eğitim, eğitsel ileti