Endodermal hepatik organoid (EHEPO) kültürünün geliştirilmesi ve tek hücre bazında karakterizasyonu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir Uluslararası Biyotıp ve Genom Enstitüsü, Genomik ve Moleküler Biyoteknoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ALARA TURGUT
Danışman: ŞERİFE ESRA ERDAL BAĞRIYANIK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Son yıllarda hızla gelişen organoid teknolojisi, insan organı benzeri yapıların 3 boyutlu kültür koşullarında üretilmesine olanak sağlamakta ve hastalıkların modellenmesinde ve ilaç taramalarında yaygın olarak kullanılmaktadır. 2D hücre kültürü ve hayvan modellerine göre avantajları, yapısal ve fizyolojik olarak insan dokularına benzer bir modeldir ve kültürle oluşturulan nişte embriyogenezi taklit ederek pluripotent veya organa özgü multi-potent kök hücreleri organa özgü hücrelere farklılaştırabilme özelliğine sahiptir. Bu teknolojinin en önemli limitasyonu, bu farklılaşma sürecinde olgunlaşma sorunları yaşamasıdır. Bu çalışma kapsamında, indüklenmiş pluripotent kök hücre kültür koşullarından farklılaştırılan endoderm kaynaklı hepatik organoidler (eHEPO), daha olgun ve daha iyi işlev gösterecek şekilde kültür modifikasyonları yapılmıştır. Modifiye eHEPO (M-eHEPO) protokolü kurulduktan sonra Albümin, CYP3A4 seviyeleri ve gen ifadeleri belirlenmiş. Sonuç olarak, eHEPO'da yüksek oranda ifade edilen fetal dönem biyobelirteci AFP geninin baskılandığı ve PROX1 ve FXR geni gibi hepatosit biyobelirteçleri, modifiye edilmiş modelde önemli ölçüde ifadesinin arttığı, ancak yine de eHEPO/DM durumunda AAT ve ALB gen ifadelerinin diğer modellere göre daha yüksek seviyede ifade edildiği ve ALB salınımının da daha fazla olduğu görülmüştür. Tek hücre karakterizasyonunda kolanjiyosit, endotel ve diğer non-parankim hücrelerinin varlığı, iki modelinde kompleks bir yapısının olduğu görülmüş, Modifiye protokolde, Hepatosit miktarının olması ve karaciğer progenitor hücrelerinin azalması modifiye protokolün hepatosit farklılaşmasını indüklediğini göstermektedir. Sonuç olarak M-eHEPO'da, hepatosit belirteçleri ifadelerinin kabul edilebilir düzeyde olması, fetal karaciğer dönem belirteci olan AFP'nin baskılaması ve farklı hücre grupları içeren bu modelde hepatosit hücre grubunun artmış olması, olgunlaşma probleminin önüne geçilmesine bir adım daha yaklaşıldığını ve organoid teknolojisinde kullanılabilen yeni bir yöntem olabileceğini düşündürmektedir.