Ahmed Rüşdü Paşa'nın Tercüme-i Hikmetü'l-Beyân fi Sûreti'r-Rahmân adlı eserinin tahkik ve tahlili

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEHMET TURAN

Danışman: Akif Yıldırım

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ÖZET Yüksek Lisans Tezi Ahmed Rüşdü Paşa'nın Tercüme-i Hikmetü'l-Beyân fi Sûreti'r-Rahmân Adlı Eserinin Tahkik ve Tahlili Mehmet TURAN Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Temel İslam Bilimleri Programı Rahmân sûresi faziletine dair rivayetler bulunan ve kâinatın yaratıcısı Allah-u Teâlâ'nın zatından, nimetlerinden, cennet ve cehennem ahvâlinden bahsedilen sûrelerinden birisidir. Bu sûre Allah'ın nimetleri hakkında insanoğlunu tefekküre sevk edip cennete karşı arzu ve istek, cehennemden sakınmayı öğütlemektedir. Biz bu çalışmamızda daha önce hakkında geniş akademik çalışma yapılmamış, son dönem Osmanlı devlet adamlarından Ahmed Rüşdü Paşa'nın daha önce Arapça olarak telif ettiği Rahmân sûresi tefsirinin yine kendisi tarafından Osmanlıca Türkçesine tercüme ettiği Tercüme-i Hikmetü'l Beyân fî Sûreti'r-Rahmân adlı esrini ele aldık. Giriş, İki bölüm ve sonuç halinde hazırladığımız tezimizin birinci bölümünde Ahmed Rüşdü Paşa'nın hayatı, eserleri, sûrenin genel özellikleri, eserin tanıtımı, müellfin üslûbu ve kaynaklarını; ikinci bölümde ise eseri rivayet yönünden, dirâyet yönünden, lügat, sarf, nahiv, belağat ve kelâm ilmi yönünden tahlilini yaptık. Bu çalışma ile amacımız, Osmanlıca bir tefsir eserini daha gün yüzüne çıkarmak, sonraki akademik çalışmalara kaynaklık etmek ve değerli ilim ve devlet adamı olan Ahmed Rüşdü Paşa'nın akademik camiada daha fazla tanınır olmasını sağlamaktır. Araştırmalarımız sonucunda Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı'nın Yazma Eserler Portalı'nda Ta'yînü'l-Vezâif fî Hakki'l- Müteşâbihât, Hakâyık-ı Kur'aniyeden Bir Nebze, Hall-i Mesele-i Tufan, Tercüme-i Hikmetü'l Beyân Fî Sûreti'r-Rahmân adlı eserlerinin varlığını tespit ettik. Araştırmamıza konu olarak da Tercüme-i Hikmetü'l Beyân Fî Sûreti'r-Rahmân adlı eserini ele aldık. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Osmanlıca, Rahman Sûresi, Ahmed Rüşdü Paşa, Tercüme-i Hikmetü'l Beyân Fî Sûreti'r-Rahmân