Türkiye'de yüksek teknoloji yoğun sanayiler ve uluslararası rekabet gücü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VİLDAN SABA CENİKLİ
Danışman: AYŞE DİLEK SEYMEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde ülkeler açısından bilim ve teknoloji bazlı uluslararası rekabet gücü elde etmek oldukça önemlidir. Teknolojik ve bilimsel gelişmeleri ekonomik kazanımlara dönüştürebilmek için ticarete konu olan malların teknoloji yoğunluklarına göre sınıflandırılmasının oldukça hassas ve doğru bir şekilde yapılması gerekmektedir. Farklı kurumlar tarafından farklı yöntemlerle teknoloji yoğunluğuna göre sektör ve ürün sınıflandırmaları yapılmaktadır. Yaygın olarak kullanılmakta olan Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) teknoloji yoğunluklarına göre ürün ve sanayi sınıflandırmaları, temelde gelişmiş OECD ülkeleri dikkate alınarak hazırlanmıştır. Ancak gelişmekte olan ülkeler için farklı sınıflandırmalar hazırlanarak OECD'nin sınıflandırmasına alternatif geliştirilmesi, daha sağlıklı analizlerin yapılarak strateji ve politika oluşturulmasını sağlamak açısından önemlidir. OECD'nin sınıflandırmasında Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) harcamalarının brüt satışlara oranı dikkate alınmaktadır. Teknolojiyi üreten ve/veya yoğun kullanan sanayilerde Ar-Ge harcamaları yanında farklı kriterler de önemli olabilmektedir. Dolayısıyla sadece Ar-Ge faaliyetlerini dikkate alarak yapılan sınıflandırmalar yetersiz kalabilmektedir. Bu çalışmada öncelikle, TOPSIS çok kriterli karar verme yöntemiyle Türkiye'ye özgü bir sınıflandırma oluşturulması amaçlanmıştır. Sanayiler, teknoloji yoğunluklarına göre düzenlenmiştir. Alternatif sınıflandırma ile OECD ve Eurostat'ın teknoloji yoğunluğu sınıflandırmaları karşılaştırılmıştır. Daha sonrasında ise ticaretin yapısını ve rekabet gücünü ölçmeye yönelik belli başlı endeksler yardımıyla bu sektörlerin uluslararası rekabet gücü analiz edilmiştir. Türkiye'ye ait veriler kullanılarak TOPSIS yöntemiyle yapılan uygulama sonuçlarına göre Nace Rev.2, 2 basamak 27 kodlu "elektrikli teçhizat imalatı" sektörünün yüksek teknolojili bir sektör olduğu tespit edilmiştir. Nace Rev.2, 4 basamak 2932 kodlu "motorlu kara taşıtları için diğer parça ve aksesuarların imalatı" ve 1413 kodlu "diğer dış giyim eşyaları imalatı" sektörleri de yüksek teknolojili sektörler olarak tespit edilmiştir. Analizin ikinci aşaması olarak, farklı rekebet gücü endekslerinden yararlanılarak, 2000-2018 dönemi için, yüksek teknolojili olduğu tespit edilen sektörlerin rekabet güçleri hesaplanmıştır. Bu şekilde bu çalışmaya özgü analiz ile belirlenen ve rekabet gücü açısından stratejik öneme sahip olan yüksek teknolojili sanayilerinin ekonomik yapı içindeki yeri ve önemine dayalı dış ticaret politikası önerilerine yer verilmiştir.