Sigara bağımlılığının üstbilişsel model çerçevesinde incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: LEYLA ALMA
Danışman: ADVİYE ESİN YILMAZ SAMANCI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Psikolojik bozuklukların üstbilişsel kuramı ve bağımlılığının üç aşamalı üstbilişsel modeli çeşitli üstbilişsel inanışların ve süreçlerin sigara bağımlılığının gelişmesi ve devam etmesinde önemli bir role sahip olduğunu ileri sürmektedirler. Bu çalışmanın temel amacı, üstbilişsel kuram çerçevesinde oluşturulan sigara bağımlılığının üstbilişsel modelini, sigara kullanımına özgü bir üstbilişler ölçeği kullanarak test etmektir. Bu temel amaç çerçevesinde, birbirinden ayrı iki enlemesine kesitsel çalışma yapılmıştır. İlk çalışmanın amacı, "Sigara İçmeyle ilgili Üstbilişsel İnanışlar Ölçeği-SÜBÖ"nin Türkçeye uyarlama çalışmasını gerçekleştirmektir. Örneklemini 308 sigara kullanıcısının oluşturduğu çalışma sonucunuda, Türkçe SÜBÖ'nün kültürümüzde güvenilir ve geçerli bir veri toplama aracı olduğu görülmüştür. İkinci çalışmanın amacı ise, bağımlılık düzeyinin depresyon ve kaygı belirtilerini yordadığı ilişkide sigara içmeyle ilgili üstbilişsel inanışların aracı rolünü incelemektir. 443 gönüllü sigara kullanıcısının katıldığı ve SÜBÖ, Fagerström Nikotin Bağımlılığı Testi (FNBT) ve Hastane Anksiyete ve Depresyön Ölçeği (HAD)'nin veri toplama aracı olarak kullanıldığı bu çalışmada, Yapısal Eşitlik Modellemesi analizi (YEM) yoluyla kuram çerçevesinde oluşturulan model denenmiştir. Bulgular, incelenen verinin modele iyi uyum gösterdiğini, sigara bağımlılığının kaygı belirtilerini negatif yönde yordadığı ilişkide duygusal düzenleme hakkında pozitif inanışlar ve negatif üstbilişlerin kısmi bir aracılık rolü üstlendiğini göstermiştir. Öte yandan, sigara bağımlılığının depresyonu yordamadığı ve bu bağlamda üstbilişlerin aracılık ilişkisinden söz edilemeyeceği görülmüştür. Elde edilen bu bulgular, bağımlılık ve kaygı belirtileri ilişkisinde, sigaranın işlevsel olmayan bir başa çıkma stratejisi olarak kullanılıyor olabileceğine işaret etmekte ve üstbilişsel yaklaşımı desteklemektedir. Sonuçlar, ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmıştır.