Beden ve hareket antropolojisi bağlamında Anadolu halk danslarının incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sahne Sanatları, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MURAT SÖNMEZ

Danışman: Sibel Erdenk

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bilimsel teorilerin, evrimci ve biyolojik indirgeme ile benimsediği, ruhu ve bedeni (ya da aklı ve ruhu) ayrı konumlandıran geleneksel anlayışının tersine, insan bedeni ve hareketlerinin merkezinde olduğu fenomenleri ilk kez kamunun dikkatine sunan antropoloji, bedeni kültür, sosyal süreçler, kişisel eğilimlerle değişen, dönüşen ve yeniden üretilen bir araştırma nesnesi olarak ortaya çıkardı. Beden, kültürün ve sosyal yapının izlerini üzerine tarihsel olarak kaydedip sahnelerken ait olduğu toplumun, sosyal sınıfların ve bireysel tercihlerin doğal bir sembolü olarak kabul edildi. Geleneksel danslarda somutlaşan farklı beden ve hareket formlarının antropolojik olarak incelenmesi, bedeni merkeze alan çalışmaların gelişimine özel ve daha yakından bir ilgiyle odaklanmaya başladı. Bu çalışmada da Anadolu'da varolan geleneksel dans örneklerinin kutsal merasimlerden başlayarak geçirdiği tarihsel süreçler ve günümüzde "Türk Halk Oyunları" olarak kurumsallaşan yapısı, bedenin ve hareketin antropolojisi bağlamında değerlendirilmiştir. Geleneksel danslarla oluşan, zamanla milli bir aktivite haline gelen, piyasa koşulları ve paydaşlarıyla bir düşünce ve eylem kolektifi halini alan "Türk Halk Oyunları" kurumu etrafında biçimlenen pratiklerdeki değişen beden varyasyonları incelenmiştir. Kültürün bedenleşen biçimlerinin yeniden gözden geçirilmesiyle, antropolojik bir metin olarak algılanan "dans eden beden" hareket, mekân, zaman, toplum ve öznelerarası başlıklarla birlikte kuramsallaştırılmıştır. Bu bağlamda "Türk Halk Oyunları" pratikleri etrafında bütünleşen geleneksel danslar, kurumsal bir yapı olduktan sonra ortaya çıkan farklı oyuncu profillerinin bedenleri üzerinden zamanın, mekânın, toplumun, sosyal çevrenin ve her faile özgü hareket yetisinin etkileriyle biçimlenmiştir. Oyuncu, eğitmen, öğretmen her ayrı bedende her farklı zaman diliminde, değişken biçimlerde yorumlanıp icra edilse de temel kodlarını ve kültürel değerlerini koruyarak yeniden üretilmiştir. Bedenin antropolojisiyle birlikte "Türk Halk Oyunları"nın yerel ve ulusal tüm varoluş biçimlerinde genellikle oyunlar üzerinden yürütülen yorumlara artık kurumların, oynayanların, düzenleyenlerin ve sahneye koyanların geçirdiği bedensel süreçler de dahil edilebilir.