Batı Anadolu Hellenistik tiyatrolarına tragedya açısından semiotik (göstergebilimsel) bir yaklaşım

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 1996

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: A. CAN ÖZCAN

Danışman: ÖZDEMİR NUTKU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

ÖZET Yazılı bir metne, kendine özgü bir gösteri mekanına ve göstericiler topluluğuna dayalı tiyatro sanatının başlangıcı olarak M.Ö.VI. yüzyıldan başlayarak Atina kent uygarlığı içinde ortaya çıkan tragedyalar gösterilirse de, bu dönemin hem öncesinde hem de sonrasında Anadolu'nun ve özellikle de Batı Anadolu'ya özgü kültürlerin de etkisi yadsınamaz. Bu etkilerin neler olduğu en eski kaynaklardan günümüze dek netlik kazanmamakla birlikte, özellikle arkeolojide ve bilimsel disiplinlerdeki gelişmeler tragedyalar ile Batı Anadolu'daki Hellenistik kültürün birarada ele alınması gerektiğini göstermektedir. Bugüne dek daha çok arkeolojinin ve bir ölçüde mimarlık tarihinin ilgi alanına giren Batı Anadolu'daki antik tiyatro yapıları, herşeyden önce bir tiyatro kültürünün göstergeleridirler. Bu yapıları çağdaş bir soyutlama ve anlamlandırma disiplini olan göstergebilim açısından ele aldığımızda batı Anadolu'nun tiyatro sanatının gerek biçimsel gerek içeriksel özelliklerinin doğuşuna kaynaklık eden bir coğrafi bölge olduğu kadar, Atina' daki ilk tryatral gösteri dizgelerinin ortaya çıkmasından sonra da özellikle mimari anlamda en yetkin yapılan da bünyesinde barındıran bir bölge olduğu görülmektedir. Özellikle Priene ve Bergama tiyatroları yanında bölgede yeralan Efes, Milet, Teos, Sardes, ve Foça' daki kalıntılar Hellenistik dönem boyunca Anadolu'da etkin bir tiyatro kültürünün varlığım kanıtlamaktadırlar. Bu çalışmada mimari tasarım dizgeleri yanında, tryatral sahnelemede kullanılan fiziksel tasarım öğeleri arasında yeralan kostüm dizgeleri, maske ve onkos dizgeleri, oyunculuk dizgeleri, hareket dans ve müzik dizgeleri ile dekor elemanlarının kurgulanışı da Batı Anadolu Hellenistik tiyatroları kapsamında ele alınmıştır. Bütün bu olgular biraraya getirildiğinde Batı Anadolu'nun hem tiyatro sanatının ortaya çıkışında, hem de antik tiyatro kültürü içinde bugüne dek yeterince bilimsel bir metodla değerlendirilmemiş önemli bir rolü olduğu görülmektedir.